عبدالله حبیبی - نودشه

ئاره‌زوو

 یاران وه‌سیـــــــــه‌ته‌ن واﮆه‌ی مه‌رگــــــــمه‌ن

 سه‌ركـــــه‌رﮆه‌ی هـــــــووناو  دڵ و جه‌رگمه‌ن

 منیچ چوون مه‌جنوون كۆشته‌ی عه‌شق له‌یل

 دڵـــــم جه‌ زۆخــــــاو دایـــم بیه‌ن كـــــــــه‌یل

 ئه‌ر سه‌د له‌یل چه‌نیم  بێ مه‌یلیش  كه‌رﮆه‌ن

 یا خۆ عـــــــــه‌شق وێش نه‌ په‌نا بــــــه‌رﮆه‌ن

 به‌ڵام په‌رێ مــــــن هــــــــه‌ر ئاﮆ ساقی یه‌ن

 دڵم پــــــه‌ی سه‌هبای  وه‌سڵش  باقی یه‌ن

 « چــــــــــه‌م » ئاره‌زووش بێ ده‌مێ بگره‌وۆ

 « دڵ» ه‌ی كــــــــۆس كه‌وته‌ ساتێ بسره‌وۆ

 « سه‌ر » نه‌ گێـــــژاو بێ و ئارامـــــش نه‌بێ

 چوونكه‌ ته‌حـــــه‌ممۆڵ فێراقش  نه‌بــــــــــێ

 ئێذ ئاره‌زووش بــــــــــێ ســـــــــــاتێ  بتاوۆ

 وێش نه‌پای گــــــــه‌رﮆه‌ن له‌یلــــــــێ بساوۆ

 جا ئه‌ســـــــرین جه‌ چــــــه‌م تك تك به‌یۆ وار

 دڵیچ جه‌ زۆخـــــــاو خـــــــــــــاڵی بۆ یه‌كجار

 به‌ ئاره‌زووشان بیاوان كــــــــــــه‌م كــــــــه‌م

 ئارام بگێـران  ســــــــــه‌ر و دڵ و چـــــــــه‌م

 به‌ڵام چــــــــــــوون ئازیز مه‌یل نــه‌دا پێشان

 نه‌یاوه‌ی هــــــــیچ كـــــــــام ئاره‌زوو وێشان

 ئیسه‌ وه‌سیـــــــــه‌تم پــــــــــــه‌رێتان یـاران

 ئینه‌ن بـزاندێش ئامــــــــــــان سه‌د ئامــــان

 ئه‌مجــــــا كه‌ ئیسه‌ واﮆه‌ی چــــــــــوونمه‌ن

 وه‌خــــــــت وێداع دۆنیــــــــــــای  دوونمه‌ن

 وختێ مه‌بــــــه‌ردێم به‌ره‌و قـــــــــه‌برستان

 بازدێ جه‌ « رۆس » بۆ خاك ئه‌و ســــــامان

 نه‌ راگۆزه‌ر بۆ و بۆسابۆش پای لــــــــــــه‌یل

 خاك ئارامـــــــــگه‌ی  دڵه‌ی جه‌ خه‌م كه‌یل 

 بكه‌ردێ وه‌ بان سه‌ر و چــــــه‌م  جه‌و خاك

 با دووی سیاشان نه‌گێـــــــــــــــرۆ ئه‌فلاك

 جـــــــــــــه‌و دما یاران ته‌ن مــــه‌بۆ به‌ خۆڵ

 شـــــه‌ماڵ مه‌ی و به‌رۆش وه‌ڵاتان چـــــۆڵ

 گه‌ردش ئی چه‌رخ مــــــــــــــــه‌كه‌رۆ كارێ 

 مه‌مه‌نۆ نامـــــم  جـــــــــــــــــه‌ یاﮆی یارێ

 ئا دۆسه‌ واچــــــێ  بێ من مـــــــــــه‌مانۆ

 ئاوه‌خته‌ شۆنی قـــــــــــــــــــــه‌برم مه‌زانۆ

 كه‌ كۆزه‌گه‌ران  په‌ی خـــــــــــــــــاكی كۆزه‌

 مــــــــــه‌یان جه‌م كـــــه‌ران ئی خاك و تۆزه‌

 چوون جه‌سته‌ی خه‌سته‌م نه‌تۆی مۆغاكه‌ن

 سه‌ر و دڵ و چه‌م نه‌ختێ جــــــــه‌و خاكه‌ن

 په‌رێ وه‌ش كــــــه‌رده‌ی كۆزه‌ ، ئه‌ی یاران !

 مــــــه‌به‌ران خاكی گڵكـــــــۆم پـه‌ی شاران

 كه‌ كــــــه‌ران  تێكه‌ڵ خاك چـــــــه‌نی ئاوێ

 ئێحساس مــــــــه‌كه‌ران لـــــــه‌ ناوش تاوێ

 ئه‌مجا مـــــــــــــه‌زانا ئا  تاوه‌ چێشــــــــه‌ن

 چوون كـــووره‌ی ئایێر جه كــــوڵ و جۆشه‌ن

 ئا تاوه ئاهـــــه‌ن ، ئی كـــــووره‌ دڵـــــــــه‌ن

 ئێسه‌ ئاپاسه‌ ئامـــــــــیته‌ی  گڵــــــــــــه‌ن

 وه‌ختێ ئاو و خاك تێكــــــــــه‌ڵێ كــــــه‌ران

 كۆزه‌گـــــــه‌رێ گـــــــــــرﮆ حه‌یرانێ  مه‌نان

 مــــــــه‌وینان بێ ئاو   خـــاك  بیه‌ن به‌ هه‌ڕ

 ئاوش نه‌كــــــریان   ته‌مـــــــــام   بیه‌ن ته‌ڕ

 ئه‌وه‌ند ئه‌سر چـــــه‌م چنه‌ش جــــه‌م بیه‌ن

 ئێتر خـــــــاك به ئاو    ئێحتیاجش نیــــــه‌ن

 هه‌ر زه‌ڕێش وه‌ش ده‌س په‌ڕ وه‌فا و مه‌یله‌ن 

 ئانه‌ خاك ســـــــه‌ر كۆشته‌كــــــه‌ی له‌یله‌ن

 ئۆسای كـــــۆزه‌گه‌ر مـــــه‌ســــــازۆ كــــۆزه‌

 هیچ نیـــــــه‌ن  وه‌ ته‌نگ   ئی ناڵه‌ و سۆزه‌

 ئاخر ســـــه‌ر ، كۆزه‌    میاوۆ به‌ ده‌س له‌یل

 پنه‌ش ئاو مـــــــارۆ نه‌   سه‌حرای  دۆجه‌یل

 له‌یلێ شــــــۆخ و شه‌نگ ئێـــــــــواره‌ تاوێ

 كۆزێ هـــــورگێرۆ   و مـــــــــــلۆ په‌ی ئاوێ

 جه‌ ئاو ئه‌و كـــــــــۆزه‌ په‌ڕ كـــــــــــه‌رۆ ئازیز

 ئێواره‌ وه‌ختــــــــه‌ی فه‌سڵــــــــــه‌كه‌ی پایز

 كۆزه‌ جــــــــه‌ سه‌ر شان مــــــــه‌گێڵۆ دماوه‌

 زامی  ناســـــــــــۆرم  دیسان كــــــــــۆلیاوه‌

 ســــــه‌ر كه‌رۆ هــــــووناو نه‌ تۆی ده‌روون دا

 یاوان ده‌س لــــــــه‌یل  دڵه‌ی مـــه‌جنوون دا

 ئیسه‌ دڵ یــــــــــــاوان بــــــــه‌ ئاره‌زوو وێش

 به‌ ده‌س لــــــــــه‌یله‌وه‌ و زۆخاو مه‌شۆ لێش

 ســـــه‌ریچ به‌ بێ خـــــــــه‌م به‌ ئاوات یــــاوا

 ئاخــــــــــر سه‌ر سه‌رش وه‌ لای سه‌ر ساوا

 چه‌مان جـــــــه‌ ئه‌سرین یه‌كجار بیـه‌ن كه‌یل

 نم نم مـــــــــــه‌رێزان نه‌ سه‌ر سینه‌ی له‌یل

 چوون چـــــه‌مان ئه‌ســــرین جاریه‌ن لێشان

 ئادێچـــــــێ یاوه‌ی ئاره‌زووی وێشــــــــــــان

********

هه‌واروو چه‌ما

 وه‌روو  وێته‌ره‌ واته‌بێت :

ـ من به‌‌رزه‌نا

رۆجياره‌نا

من مانگه‌نا

هـــه‌ساره‌نا

وه‌روو  وێته‌ره‌ واته‌بێت :

ـ كه‌ی په‌پوولێوی  باڵ سۆته‌

متاوۆ  بياوۆ  به‌ رۆجياری

كه‌ی مانگه‌ به‌ ناڵه‌و  شه‌وێ

جه‌ ئاسمانه‌وه‌ مه‌ی واری. . .

ئه‌رێ

په‌پووله‌ی باڵ سۆته‌

مه‌تاوۆ بیاوۆ رۆجیاری

ئه‌رێ

مانگه‌یچ

په‌ی هيچ كه‌سی

هه‌رگێز  نامه‌ينه‌ره‌ واری

به‌ڵام ئازيز !

ئه‌ر من نه‌بوو

تۆ خوا وێت واچه‌ من نه‌بوو

كێ متاوۆ  نامه‌ وه‌شه‌كێت

كه‌رۆ  تان و پۆ شێعره‌كاش

كێ متاوۆ كۆچوو   ويره كات

به‌رۆ هه‌واروو چه‌مه‌كاش

ئه‌ر من نه‌بوو

تۆ خوا وێت واچه‌ من نه‌بوو

كێ بۆ به وه‌روو  رۆجياريت

ديسان باڵێ به‌ركه‌رۆوه‌

كێ بێ ، شه‌وێ

وێنه‌و مانگێت

وزۆ دلێ ئاوۆ  هۆرسۆ چه‌ماش

تا بتاوۆ شێعرێ  واچۆوه‌

ئيسه‌يچ

ئه‌گه‌ر به‌ينه‌ و په‌رسی

جه‌ من

جه‌ ئاوێ و هه‌واری

جه‌ په‌پوولێوی بێ باڵی

جه‌ شه‌پۆلۆ هه‌رسۆ چه‌مام

په‌رسی تان و پۆ  شێعره‌كام

ئه‌گه‌ر په‌رسی

گردێما پێوه‌ره‌ ماچمێ :

تۆ به‌رزه‌نی

رۆجياره‌نی

تۆ مانگه‌نی

هه‌ساره‌نی

                     * * *

 

ژه‌ن واسه‌ی

یه‌ک رۆ ره‌فێقێــــــو ئامـــــــا جـــــــــه‌ لاوه‌

سڵامش کــــه‌رﮆ عــــه‌لیک جوابم ئه‌ساوه‌

قیافـــه‌ی رێک و پێک سه‌ره‌ی هــــۆرپاچیا

دانشــــــگا لــــــوا و ئاغــــــه‌ پنـــــه‌ واچیا

کیلـــــوێو روه‌ن حێلله‌ش ســاوان سه‌ره‌ره

باقێـــــــــوه‌ ریانـــــش کـــــــه‌رﮆه‌ن وه‌ره‌ره‌

کـــــه‌وا و پاتــــــۆڵش تازه‌ کـــــــریابــــــێ

به‌ڵام پاڵاکێـــش به‌نشـــا بڕیـــــابــــــــــێ

سمێڵ و ریش تاشیا ، قیافه‌ی رێک و پێک

ئه‌وه‌ڵ نه‌ژناســـام ، ونه‌م شیـــــه‌بێ تێک

ئامــــا وه‌ره‌وه‌ ، کــــــه‌ زانــــــــــــام وێشا

واتـــــم نه‌ﮆیــــه‌نیم جــــــــه‌ره‌یان چێشا؟

ماچـــــۆ: مـــــــه‌زانی دۆســــــــی ئازیزم

یه‌کســــــه‌ر وه‌هــــــارا فه‌سڵــــی پاییزم

هیـــــزی تا ئیســــه‌ ئـــــه‌ر نــــــــه‌زیاناره‌

یانـــــه‌نه‌ بیــــــه‌نا و خـــــــه‌ریک پی کاره‌

ئینه‌ نامێـــــــوا نویســـــــه‌نم پێســـــــــه‌

به‌ینـــــوو وێمـــــانه‌ به‌رنه‌شـــــــــۆ ئیسه‌

حه‌تمــــــه‌ن مــــــــــژناسی فڵانه‌ نازارێ

کناچـــــــۆ لالـــــۆ کێ و مــه‌تی فیسارێ

ئانه‌ کــــه‌ پـــــه‌رێ دیـــــــــــه‌ما جـــاﮆه‌نه‌

واتم شـــــوو کـــــــــه‌رۆ و ئینــــــــا واﮆه‌نه‌

نویســـــه‌نم « ئازیـــــز نه‌مـــــــامی نۆبه‌ر

رۆخســـــاری مانگت شــــــه‌و نیمه‌رۆ که‌ر

باڵات به‌ وێنـــــــــه‌ی بــــــــــــه‌رزه‌ چناره‌ن

جه‌مینت چـــــــوون گوڵ ، زوڵفت شاماره‌ن

دﮆانێت چـــــوون سه‌ﮆه‌ف ، گه‌رﮆه‌نت بلوور

بۆ تۆ وه‌شـــــــه‌نه‌ جـــــــه‌ بۆنی چنــــــوور

ابرو کشیـــــــده‌ ، مـــــــــژه‌ پیکـــــــــــانی

هر گـــــــل خـــــــوانمت بهتــــــــــر از آنی

ئه‌مـــــن لیسانس و ســــــــه‌روازی که‌رﮆه‌

ره‌نجی مـــــــه‌دره‌سه‌ و دانشــــــگا به‌رﮆه‌

شـــــــه‌وان نه‌وتـــــه‌نا هــــــــــه‌تا به‌یانی

هــــــــه‌ر ده‌رسم وانان پــــه‌ی ئێمتێحانی

ئه‌ر ئێستێعــــــدادی عــــــالم نـــــــــه‌بیایا

ئیســـــه‌ بیــــــــه‌بێنێ پـــــــه‌ژموو سێپایا

ئــــه‌ر وێت و ئــــــه‌ﮆات ، لالـــــۆت و تاته‌ت

گـــــرﮆێتا  پێــــــــوه‌ بۆتا ره‌زایــــــــــــــــه‌ت

ئه‌گـــــــه‌ر تۆ برێنـــــج بی من بوو به‌ تامت

ماچـــــوو به‌ تاته‌یت: کــــــــه‌ره‌م غـــۆڵامت

پا شــــــه‌رته‌ واچـــــــی بۆ خـــــواستگاری

ده‌ربــــــه‌نی به‌ کــــــۆڵ مـــــــاروه‌ره‌ واری

هــــــــه‌رچه‌ن که‌ هیچم مـــن جه‌ وێم نیا

ئه‌ر قــــــه‌بووڵ کـــه‌ری زوو که‌رووت جیا »

نامـــــــه‌ش ته‌مامیا و دیسان به‌سشه‌وه‌

قۆتـــــوۆ کێبـــــریتاش گێــرته‌ ده‌سشه‌وه‌

به‌یمێـــــوه‌ ســـــــه‌روو داستانـــــــۆ وێما

سا کنــــــاچۆ چێشی من به‌حسـوو کێما

باڵای چنـــــــارش به‌ بـــێ زیاﮆ و کــــــه‌م

ویه‌سه‌ و دوێ کلکێ هه‌رگیز نمه‌ینه‌ چه‌م

رۆخســــارش که‌ ئاﮆ به‌ گــــــوڵێوش وانێ

مه‌گـــــه‌ر گـــــــۆراڵۆ دره‌یه‌ هــــــــه‌رانێ !

چه‌مێش چه‌پ و راس،لووته‌ش سه‌رمله‌گا

دﮆانێش چـــــــوون سه‌فۆ ئا کــه‌لاس یه‌کا

فیس و وێ رازنــه‌ی چێشت په‌ی واچــــوو

پی تاریفــــــاوه‌ خاستـــــــه‌را ساچــــــــوو

کابــــــرای نامـــــــه‌ش دا و ماتڵ مــــدراوه‌

چنێــــــوش پنه‌ شی و جــــــــوابش ئاماوه‌

سا جـــــوابوو چێشـــــی ، په‌ڕ جه‌ دژمانی

به‌ چــــــه‌م نه‌وینی و به‌ ده‌م نـــــــــه‌وانی

واته‌بێش : « کــــــابرا ! گـــــه‌وره‌و بێ ژه‌نا

من هیچ ، په‌یت حـــــه‌یفا عه‌کسوو ڤێژه‌نا

گرﮆ روێـــــو یانه‌نه‌ گیــــــــریه‌یره‌ لـــــه‌قێ

چه‌نــــی ئامانـــــی چنیــــــم ده‌مه‌ته‌قێ؟

ئاخــــــر تۆ جه‌ وێـــــت نیات عــــــــه‌ره‌بانه‌

چـــــه‌نی گــــــه‌ره‌کتا گێڵنیم ده‌گــــــانه‌ ؟

هــــــه‌م بێ کاره‌نی ، هـــه‌م بێ زه‌ڕه‌نی

لاسێـــــوه‌ گــــــزره‌ ، به‌ڵام تــــــــــه‌ڕه‌نی

ئه‌ر کـــــه‌روو به‌ فڵان ســـــه‌ر‌مـــــایه‌داری

هــــــه‌ر فـــره‌ خاسته‌را جه‌ تۆی بێ کاری

ئه‌گــــــه‌ر جارێـــــــوته‌ر به‌ی و نامێم به‌ری

ده‌ســــوو کۆته‌کــــــاوه‌ گیان به‌رمـــه‌به‌ری

با کـــــه‌س نه‌زانۆ پی قســـــه‌ و باســــــا

براکێــــــم بژنــــــه‌وا ، کاوڵێشا مـــــاسا »

نامـــــه‌ ته‌مـــــامیا پی حــــه‌یس و به‌یسا

واتم: لابـــــه‌ره‌ ، ئانه‌ کـــــه‌ی کـــــه‌یسا؟

باره‌ نامــــــه‌ دڕه‌ و فـــــــــڕه‌ش ده‌ ده‌ره‌ره‌

روه‌نـــــوو برێنجه‌کــــــه‌یچ بساوه‌ سه‌ره‌ره‌

            * *

شێعرێ نه‌نویسیه‌ی

تۆ شێعرێوه‌ نه‌نویسیه‌ینی

وختێو گه‌ره‌کما بنویسووت

نه‌ غه‌زه‌ڵ و

نه‌ قه‌سیده‌ و

نه‌ مه‌سنه‌وی

به‌ هیچ شێوازێو مه‌نویسیه‌ی

تۆ گۆرانیێوه‌ تازێنی

وختێو گه‌ره‌کما واچوونه‌ت

نه‌ به‌ چه‌پڵێ و سیاوچه‌مانه‌

ته‌نانه‌ت به‌ ورده‌به‌زمێ

به‌ هیچ کامی

ده‌نگم به‌ر نمه‌ی

جارێو مازووت

با هه‌ر چا بی

به‌ش  « گۆران»ێو ته‌ر په‌یدا بۆ

شێوازێوی ته‌ر بارۆنه‌

یا « عۆسمان»ێو ته‌ر په‌یدا بۆ

به‌ به‌زمێو ته‌ر تۆ واچۆنه‌

           * * *

چه‌پڵێ ، سیاوچه‌مانه‌، ورده‌به‌زمێ: سه‌ شیوه‌ی سرودن آواز در زبان هه‌ورامی

گۆران: شاعر کورد و پیش قدم در شعر نو کوردی

عۆسمان: استاد آواز در زبان هه‌ورامی

              * * *

اين هم معني تقريبي شعر

تو شعري نانوشته اي

چون كه خواهم بنويسمت

نه در قالب غزل و

نه قصيده و مثنوي

نمي گنجي

تو آوازي هستي جديد

هرگاه خواهم بخوانمت

در هيچ ريتمي نمي گنجي

بگذار باشي

شايد

« گوران» ي ديگر آمد و

براي سرودن تو

قالبي جديد آفريد

شايد

« عثمان » ي ديگر آمد و

با ريتمي جديد تو را خواند

                  * * *

 

یه‌رێ چڵێ ریان

 

یه‌رێ چڵێ ریان ؛

یۆشا که‌روو وه‌ره‌مه‌ره‌  و

یۆشا که‌ره‌ وه‌ره‌ته‌ره‌   و

ئه‌وشا با بۆ ،

نه‌کا وه‌رێو ته‌ر په‌یدا بۆ !!

 *****

چه‌مان

                      هه‌رسی مه‌یا وار جه‌ چـه‌مانه‌وه‌

                      هه‌ر ماچی ئاوه‌ن جه‌ چـه‌مانه‌وه‌

                      جه‌ داخـــی دووری ئا چـه‌مانه‌وه‌

                      قامــه‌تم وێنــه‌ی نوون چه‌مانه‌وه‌

                                             ******

لاشه‌ی بێ سه‌ره‌

 پێشکه‌ش پانیشا لاشه‌شا بێ سه‌ره‌ نیا !!

                        هه‌ر سینێــو نه‌بۆش یاری سیمین به‌ر

                        لاشێوی زیننه‌ن به‌ڵام به‌ بێ ســــــه‌ر

                        ئه‌ر عاشـــق نه‌بۆ باخـــــی بـێ ئاوه‌ن

                        سه‌د ساڵ زیننه‌ بۆ مه‌رده‌ حــه‌ساوه‌ن

                        عۆمری سه‌د ساڵه‌ بێ عێشق باتڵه‌ن

                        عێشق ئاوی حه‌یات په‌ی دیده‌ و دڵه‌ن

                        به‌ عێشق دارێ گرد سه‌وزێ مــــه‌باوه‌

                        گه‌ڵای به‌رمـــه‌یا لـــه‌قـــــه‌ پیـــــــــراوه‌

                        هه‌ر که‌س که‌ گیـــرا به‌  عێشقـوو یاری

                        که‌ی تیرێوه‌ ته‌ر  ونه‌ش مـــــــه‌بۆ کـاری

                                                    ****

کۆنه‌ هه‌وار    

ئێشه‌و رێبواروو ویره‌کام

دیسان لواوه‌ په‌ی هه‌واری

کۆنه‌ هه‌واروو «سه‌رسینه»‌ی

وروو وێشاره‌ چه‌مه‌کێم

به‌ خه‌یاڵێو نه‌ک به‌ راسی

ئامه‌ی سه‌یرانوو باڵاکیت

ئاخر هه‌ڵای خاس مه‌زانا

جه‌ «سیروان»وو چه‌مه‌کاو من

هه‌تا «داڵانی» لامله‌کات

هه‌زار هه‌زار «مله‌ندو»ێ هه‌نێ

به‌ کۆڵبه‌ریچ گێرا ماچێ !

    منبع :    هه تاو