دايرة المعارف هورامان

تەفسیرو ئایو 53 سورو زومری - کورش یوسفی

سڵام خزمەتو برای ئازیزو وەشەسیاو کاک ئیبراهیم شمس. بە ئاواتو لەش ساقی وتەمەن دریژیت جە سایەو خوای گەورەیەنە.. ئایو 53 جە سورو زومر جە تفسیر انوار القران ترجمەی عبدالرئوف هور گیڵنانەو بە زوانی هەورامی.ئەگەر بە دڵت بی وپەسینات جەوب سایتەکەتەنە وەڵاش کەرەو دیسان سپاس کوورش یوسفی روانسەر

تەفسیرو ئایو 53 سورو زومری

(واچە) ئەی موحەمەد(د) جە لاو منەو پەی بەننەکام (ئەی بەننەکاو وێم) یانێ ، ئەی بەننە ئیماندارەکاو وێم! چونکەتی جە عورفو قورعانیەنە ئینە تایبەتا بە ئیمانداەرکا. ئەرێ هۆ بەننە ئیماندارەکا:(کە ملو وێتارە ئێسرافتا کەردەن) مەنزوور جە ئێسرافی: فرە گۆناح کەردەی و ئەواڕەم گۆناح کەردەیا.(جە رەحمەتو خوای) یانێ جە چەنەویەردەیی ئاذی (ناهۆمێذێ نەبیدێ).

ئی ئایەتێ هۆمێذ بەخشتەرین ئایەتو قورعانیەنە ،چونکەتی ئیشارەتا بە گەورەتەرین مزگانی خوای گەورەی پەی بەننەکاش. هەر پاسە کە وینمێ خوای گەورە چی ئایێنە بە مەنزوورو نیشان دای مزگانی پەی بنیاذەمەکا ،ئاذیشا بە هینو وێش مژمارو. دماوە ئاذیشا بە ئەواڕەم گۆناح کەردەی و سەرپێچی کەردەی مذو قەڵەم. شونو ئانەیەرە ئی بەشەرە گۆناح کارا وئێسراف کارا جە ناهۆمێذ بیەی جە رەحمەتو وێش مەنعە کەرو. ئینە ویش نونگێوا کە مەنعو ناهۆمێذی پەی ئا گوناح کارا کە زیاذە رەوی نمەکەرا ، فرەتەر جە لاو خوایەو مەنزوورا.

ئیتر خوای گەورە چێوێوتەر فەرماۆۆ کە دماو ئانەیە چی حەقێقەتەیە یاگۆ هیچ شەک و دوەدلی نمازوۆە.(جە حەقێقەتەنە خوا گردو گوناحەکا بەخشۆ) یانێ ئەگەر گەرەکش بۆ هەر گوناحێوە جە هەر جورێوی بۆ، پەی ئانیشا ، گێڵاوەو توبە کەرا ،بەخشونە . بێژگە شەریک ئەرەنیای پەی خوای کە ئا کەسە چانەیە توبەش نەکەردە بۆ. بونەو ئی ئایو(نساء48٩) کە خوای گەورە فەرماۆۆ"جە حەقێقەتەنە خوا نمەبەخشو ئا کەسەیە کە شەریکش پەی خوای نیانەرە، بەڵام چا وارتەری پەی هەر کەسی گەرەکش بۆ بەخشونەش"

دماوە ئیتر خوا ئی چەنەویەردەیەشە پەی گۆناحەکا ئە پی جورە سەلەمنو. جە گۆناحەکا ویەرو (گردی یەک کەڕەت) بەخ! چە گەورەن ئی مزگانیە. مزگانیو کە دڵ و ئیماندارا پەنەش ئوقرە گێرو، جە کەیف و وەشی کەلاو کەرو. (بێ شەک ئاذ چەنەویەردێوی دڵوازا) یانێ خوای گەورە فرە چەنەویەردەو فرە دڵ وازا. چی دوە خەسڵەتەنە دەرتان دارو بێ بارووما حەسابێوش پەی نیاو نمەتاوی باروومش پەی بنیەیەرە . ئیتر کەسێو کە مەرەجیوش ناهۆمێذ کەردەو بەننەکاو خوای ، دڵ سەرذ کەردەیشا جە ڕەحمەتو خوای، پەی ئاذیشا چانەیە خاستەرا کە خوای وێش ئاذێش پانەیە مزگانی دەێنێ، ئە پیسێنە کەسێو دوچارو گەورەتەرین زۆڵمێوی بیەن و هەڵەتێوەی فرە گەورێ چاذی رووەش دەێنە.

جە کوڕو مەسعودی (ر) گێڵناوە کە فەرماوانش: گەورەتەرین ئایو قورعانی ئایەتولکورسیەنە جە سورو –بقەرەی ئایو 250- جە سورو –آل عمرانی ئایو 2 - کامڵ تەرین ئایو قورعانی جە بارەو خاسەی و خرابەی ئینا سورو –نحل ئایو 90- نە. هۆمێذوارتەرین ئایە، ئی

ئایێ نە جە سورەو زومر یەنە، و هێقم تەرین ئایێ جە بارەو تەوەکول کەردەی ئینا سورو- طلاقی ئایو 2،3-نە.

ابن ابی حاتم جە ابی الکلودی گێكنوۆە: عبدوللە کورو مەسعودی لاو قازیویەنە ویەرای ویەرێ، کە خەریکو موچیاری کەردەو خەڵکی بێ. کوچێو مدراو ئا وەختە واتش : ئەی موچیاری کەر چێ خەڵکی جە رەحمەتو خوای نا هۆمێذ کەری دماوە ئی ئایێشە وەنەو پەیش.

گێڵناوە وەختێو ابو ایوبی انصاری سەرە مەرگەنە بێ. بە دەورو بەریەکاش فەرماواش: تا ئیسە چێوێوم جە شـمە شارتەنەو کە ئانەم جە پێغەمبەرو(د) خوای ئەژنەویەن، ئیسە ئانەتا پەی ماچوو. پێغەبەر (د) فەرماواش : ئەگەر شمە چا بنیاذەما نەبیێندێ کە گۆناحە کەرا، بە ڕاسی خوای گەورە بڕێو تەر بەشەرێ خوڵقنێ ، تاکەتی گۆناحەشا کەردێ، تا خوای بەخشێ بیێنێ.

هەر پاسەیچە جە ابن عەباسی گێڵناوە کە فەرماوانش :کەفارەو گۆناحا پەشیمان بیەیا.

هەر پاسە جە ثوبان- بەننە ئازاذ کریاکەو پێغەمبەرێ(د)- گێڵناوە کە پێغەمبەری(د) فەرماوانش : حەز نمەکەروو

دنیاو ئانە ئینا دنیانە فاڕووشەو بە ئی ئایێ. پیێوی واتش ئەی پێغەمبەرو خوای ئەی کەسێو شەریکش نیانەرە پەی خوای چێش؟ پێغەمبەر(د) کۆچێو ماتش کەردو ئا وەختە فەرماواش : هاگادارێ بێدێ تا خیاتە ئا کەسە شەریکش نیانەرە پەی خوای بەخشیو. ئی بنجکێشە یەرێ کەڕەتێ واتەو. یانێ کەسێو کە شەریکش نیانەرە پەی خوای ، چا کردەوەیە گێڵانەو پەشیمان بیەنەو، ئاذیچ خوا چەنەش ویەرو.

بخاری و ئەبو موسلێم جە ابن عباسی گێلناوە، کە فەرماوانش : ئی ئایێ پی بونەو ئامەێنەرە واری ، بڕێو جە موشرێکەکا کە قەتڵ و کوشتارو، زیناو کردەوێ فرە خرابێشا کەردێ بێنێ. ئامێ لاو پێغەمبەری (د) واتشا ،بە راسی ئانە ئا چێوە تو ماچیش و ئێمە پەی لاو ئاذی داوەت کەری ، فرە عاڵو وەشا ، بەڵام ئایا تاوی ئیمە خەبەردار کەری، کە پی گردو گۆناحاماوە، رێوە هەنە پەی توبە کەردەی و ئەوە گێڵایما؟ ئیتر ئایەکێ -68تا70 سورو فرقانی- ئی ئایێ ئامێ پەی پێغەمبەری(د).

+ نوشته شده در جمعه بیست و سوم فروردین ۱۳۹۲ ساعت 23:40 توسط ابراهیم شمس |

مێراقوو زوانه‌که‌یما

ویس ساڵێن خه‌فه‌ت موه‌روو چی ویه‌رذه‌و هه‌ورامانی ویر شیه‌نه‌وه‌ و ئیسه‌ سه‌روو ئینه‌یه‌ که‌ هه‌ورامان زوانا یا له‌هجه‌ن مشیۆ گژیه‌یمێ ئه‌گه‌ریچ یۆ واچۆ له‌هجه‌ن وێما کۆشمێوه‌ خافڵ چینه‌یه‌ ته‌ماموو گێچه‌ڵا و ئاچێوێ زه‌ربه‌شا دان زوانه‌که‌ی ، وێما بیێنمێ و نه‌ که‌سێوته‌ر.

شه‌وێ وه‌ڵینه‌ لوایمێ شه‌ویاری په‌ی یانه‌و قه‌ومێویما . کناچێوه‌شا هه‌نه‌ گه‌ورێنه‌ ڕه‌نگا ته‌مه‌نش جه‌ ویسی ترازیابۆ چنی کۆڕه‌که‌یما (سپێهر) گه‌مه‌ که‌رێ . نیێنه‌ ده‌موو سپێهری که‌ پنه‌ش واچۆ خاله‌ . مه‌سه‌ڵه‌ن چێوش نیشانه‌ دێ واچێ ئینه‌ په‌ی دۆخته‌را بۆ ئینه‌ په‌ی پسه‌را بۆ . ئا‌نه‌ په‌روانه‌ن و ئینه‌ که‌بووته‌ره‌ن ڕوه‌م که‌رذه‌ کناچه‌کێ واتم تۆ گیانوو وێت ئانه‌ چی پاسه‌ قسێ که‌رێ گوایا ئه‌ذا و تاته‌ی خالێس هه‌ورامیت زوانه‌که‌شا ڕێک نیشانه‌ نه‌ذه‌ینی؟! تاته‌ش ماچۆ وه‌ڵڵا هه‌رچی ئی زارۆڵێ پێسه‌ قسێ که‌را ماچی شه‌قێم مذا چۆری چێش که‌روو ده‌سه‌ڵات نیا. کناچه‌کێ ماچۆ ئه‌ی چێش واچوو واتم من حه‌ز که‌روو کۆڕه‌که‌م فارسی ، کۆرذی ،ئینگلیسی ، هه‌ر زوانێوته‌ر یاذ گێرۆ. وه‌لێم مشیۆ ئه‌وه‌ڵ زوانوو ئه‌ذاییش به‌ ڕێکوپێکی فێر بۆ دماوه‌ زوانی ڕه‌سمیش و ئه‌وزوانه‌کاته‌ری. مشیۆ واچی ئینه‌ په‌پووله‌ن به‌فارسی ماچا په‌روانه‌ و... کۆره‌که‌یچشا که‌ ساحیبوو ژه‌ن و زارۆڵه‌یا ماچۆ کا‌که‌ ئیبراهیم به‌خوا شمه‌ وێتا شه‌که‌ت که‌ردێ گه‌ره‌کتا بۆ گه‌ره‌کتا نه‌بۆ تازه‌ نه‌سڵوو جوانی پێسه‌شه‌ سه‌ر ئامان و ئه‌جۆشا زوانه‌که‌شا زوانێوی دماکه‌وته‌و جه‌نگه‌ڵی و که‌شیا و حه‌ر که‌س پی زوانه‌یه‌ قسێ که‌رۆ پنه‌ش ماچا دێهاتی و به‌ خاتره‌و ئینه‌یه‌ عه‌یبه‌کێش پۆژیاره‌ ئامه‌ینێ نیانشا ده‌موو زارۆڵه‌کاشا به‌ تاته‌ی واچا بابایی و به‌ ئه‌ذه‌ی واچا مامانی و به‌ مه‌تیێ واچا خاله‌ ‌ په‌رسام ئازیز گیان ئه‌ی وێت چێش ماچی؟! واتش وه‌ڵڵا منیچ نه‌زه‌ره‌م ئینێنه‌ زوانێو تا دووریسان ‌و ئه‌ولا بڕ نه‌که‌ر و چه‌و لایچه‌و تا ته‌وێڵێ ، ئانه‌ زوان نیا و ئه‌گه‌ریچ زوان بۆ خوا بڕۆش.

حیچم په‌ی ناما واچوو به‌ڵام ئێسمه‌وه‌ و زانام و به‌ یه‌قین زانام ترێشته‌که‌ ئینا ده‌سوو وێماوه‌ و وێمانمێ خه‌ریکێنمێ ئی درخته‌ نازاره‌ و پڕ سه‌مه‌ره‌یه‌ جه‌ بنه‌نه‌ بڕمێ . ئه‌رێ برا کێ ئامان دلێ یانه‌که‌یما و کێ که‌له‌به‌ره‌ش ونه‌ گێرتێنمێ به‌ مه‌تیێ مشیۆ واچمێ خاله‌ وه‌ یا به‌ به‌ تاته‌ی واچمێ بابایی ؟!!!

وه‌ڵڵا ئه‌گه‌ر پێسه‌ بۆ و وه‌رش ئینه‌ بۆ ، ماچا ویس ساڵێته‌ر زوانوو هه‌ورامی مه‌مه‌نۆ من ماچوو ڕه‌نگا ده‌ساڵێچ بڕنه‌که‌رۆ . که‌وتانێ یاذوو کاکه‌ محه‌مه‌د مسته‌فازاده ی ڕه‌حمه‌تی زانام ئاکه‌ڵه‌ پیاوه‌ حه‌ر ئی خه‌فه‌تا کۆشت .بۆ دیار ئی مێراقه‌ گڵوه‌و ئێمه‌یچ گێرۆ و ئی خه‌فه‌ته‌ جه‌ به‌ینما به‌رۆ.

+ نوشته شده در پنجشنبه بیست و دوم فروردین ۱۳۹۲ ساعت 7:17 توسط ابراهیم شمس |

ئه‌وه‌ژیوای زوانی هۆرامی - داریوش ره‌حمانی. مه‌ریوان

[[ "چێگه‌نه‌ مه‌شیوم ئینه‌یه‌ وزمێ وه‌روو چه‌موو وانه‌ر و نویسه‌ره‌ دموکراسی وازه‌کا که‌ زوانوو مه‌نته‌قه‌و هۆرامانی په‌ی زیاته‌ر جه‌ یه‌رێ هه‌زار ساڵا به‌ شێویه‌ به‌رده‌وام پسه‌و‌ روا‌ڵه‌تێوی مه‌ده‌نی جامێعه‌ی(کومه‌ڵگا) جه‌ جه‌هانێوی دوور و پانوو ژیوایه‌نه‌ تاوانش بژیوۆ و جه‌ فره‌و ویه‌ره‌کاو ژیوای روانه‌ینه‌ هه‌رمانه‌ش‌ په‌نه‌ کریۆ به‌ڵام به‌ داخه‌وه‌ کورده‌کاو هه‌رێموو کوردستانی، هه‌رمان به‌ده‌ساو و روشنویره‌کاشا زوان، خه‌ڵک و جامێعه‌و هۆرامانیشا تاوناوه‌.

ئه‌چی جامێعه (کومه‌ڵگا)‌ تازه‌و مه‌نته‌قه‌و هۆرامانینه‌ پاسه‌ که‌وته‌ن یاگێ که‌ روشنویرێ مه‌نته‌قه‌و هۆرامانی پسه‌ شماره‌و (هیچ = سفر) ی وێشا به‌رانه‌ دلێ هه‌رمانه‌و ژیواو وێشا و جامێعه‌که‌یشا. پاجوره‌ که‌ هه‌میشه‌ (وێشا موه‌راوه‌) و ته‌مام که‌رێ سورانیا و بادینانیانێ. یانێ، ئه‌گه‌ر یو چادیشا [سورانی یا بادینانی] په‌ی نموونه‌ی شماره‌و حه‌وتی بۆ وه‌ختێو هۆرامیه‌که‌ گنونه‌‌ پاڵش که‌روش به‌ حه‌فتا. مه‌نزور ئانه‌نه‌ هه‌رچن وێش هیچه‌ن و به‌ هیچی وێش مازۆوه [هۆرامیه‌که‌]‌ به‌ڵام بێگانه‌که‌ ده‌جارێ زیاده‌ش/ئیزافه‌ش په‌نه‌ کریۆ."]]

(سه‌رچه‌مه‌: کتێبوو جوگرافیاو مێژووی هه‌ره‌ دێرێنی هه‌ورامان له‌ ئاڤێستادا، دوکتور محه‌مه‌د ئه‌مین هه‌ورامانی، چاپه‌مه‌نی چوار چرا، چاپی یه‌که‌م 2010 ، ژماره‌ سپاردن 1634، په‌له‌و 8 ی).

*****

سه‌رهوردای و به‌رئامای هه‌ر دیاردێوه‌‌ فه‌رهه‌نگیه‌ و بیه‌یش به‌ ئه‌مری واقێع و هه‌رمانێوه‌ پیویا سه‌مه‌روو ره‌وتێوی دیالکتیکین به‌ینوو تاقه‌که‌سی و جامێعه‌ینه‌ دلێ‌ کاسه‌و زه‌مان و مه‌کانی تاریخینه‌. به‌ ڕاوینوو هێگێلی که‌ یۆ جه‌ چڵه‌پوپه‌کاو فه‌لسه‌فه‌و وه‌رنیشتین/ غرب : "تاریخ ره‌توو توه‌گێرته‌و ئاگاهین په‌ی یاوای به‌ ئازادی و ئازادیچ به‌رویروو ئاوه‌ز و ئه‌قڵین جه‌ تاریخه‌نه‌". ئینسانی نه‌زان ئازاد نیه‌ن په‌ی ئانه‌یه‌ ئاچێوه‌ که‌ ئاد چه‌نیش ته‌ره‌فه‌ن، دنیایه‌ بێگانه‌ و فام نه‌کریان. هه‌رچه‌ند به‌شه‌ر به‌ ئیختیاروو وێش نمه‌ی دنیا به‌ڵام وه‌ختێو ئاما دنیا ئیتر پێسه‌و ژان پول سارتری ماچو: " ئینسان مه‌حکووم به‌ ئازادین". ئازادی به‌ هورچنیه‌ین که‌ مانا په‌یدا مه‌که‌رۆ، هه‌ر که‌س و هه‌ر جه‌ماعه‌تیه‌ ئینسانی به‌ هورچنیایه‌کاش دلێنه‌ (ماهیت- جوهر) و کێبیه‌و‌ ( هویت) وێش مه‌سازنو و گه‌شه‌ش مد‌و په‌نه‌. چیگه‌نه‌ په‌رسێو مه‌ی وه‌روو چه‌ما: چه‌ چێوهایه‌ کێبیه‌ی یا هۆوییه‌توو که‌سێو یا مێلله‌تێوی وه‌ش که‌رانێ؟ به‌ واتیه‌ته‌ر ئینسان به‌ هورچنیه‌ی چه‌ چێوها یا راهایێوین که‌ ئیحساسوو بیه‌ی که‌رو؟

وه‌ڵێ ده‌ورانوو مودێڕنینه‌ هورچنیه‌ی فره‌ ماناش نه‌بیێنه‌ و ئینسان پابه‌ندوو جه‌بری ته‌بێعی بیه‌ن به‌ڵام دماو رونێسانسی و سه‌ربه‌رئارده‌ی تکنولوژی مودێڕنی و به‌رپا بیه‌ی ئاوه‌ز و ئه‌قڵی وێپا یا وێ بونیادی، ئینسانه‌ن که‌ زاڵ بیه‌ن ملوو ته‌بێعه‌تیره‌. چی ده‌وره‌نه‌‌ و چی ئاژه‌نه‌ ئینسانی نه‌وعی تا حه‌دیوی فره‌ ئازاده‌ن و مه‌تاوو پاجوره‌ که‌ گه‌ره‌کشه‌ن و حه‌زش موازو ته‌لاش بکه‌رو په‌ی یاوای و به‌رئاورده ‌که‌رده‌ی نیازه‌کاش و گه‌شه‌دای په‌نه‌شا تا ئا یاگێ که‌ خه‌لاقیه‌ت مه‌جالوو پیتوه‌دایش بونه‌. هه‌ر که‌س به‌ پاو ته‌جروبه‌، ئاوه‌ز و ئیحساسیه‌ که‌ هه‌نش ئازاده‌ن هه‌ر چیویه‌ یا ڕایێوه‌ هۆرچنو و بژیوۆ په‌نه‌ش به‌ مه‌رجێو زه‌ره‌رش په‌ی ئازادی و حقوقوو یۆته‌ری نه‌بۆنه‌. به‌ وه‌رچه‌م گێرته‌ی حه‌قوو ئازادی و هۆرچنیه‌ی په‌ی هه‌ر ئینسانیه‌ متاومێ بواچمی کێبیه‌ی یا هووییه‌تێو یاگه‌دار و ریشه‌داره‌ن که‌ خزمه‌توو ئازادینه‌ بۆ و چیروو فشاروو هه‌ر ئاژه‌یه‌نه‌، گرد وه‌خت و یاگێوه‌نه‌ به‌ ئاسانی دلێنه‌ و زاتش جه‌ به‌ین نه‌لونه‌ و نه‌فاڕیونه‌.

جه‌ واقعێه‌نه‌ هه‌میر و ئامیانوو کێبیه‌ی جه‌ فره‌ چێوهایه‌ وه‌ش بۆنه‌ و به‌ پاو نیازا و فاڕیای ئاژه‌ی جه‌ مه‌وادوو هه‌میره‌که‌یچه‌نه‌ فاروجمه‌ وه‌ش بۆنه‌ و قه‌واره‌و ئا چێوه‌یه‌ به‌ شێوه‌هایه‌ تازه‌ توه‌ مه‌گێرو. ئه‌ڵبه‌ت ئی فاروجمه‌ به‌ پاو داوچ به‌ نیازه‌کان نه‌ کتووپڕی و بێ نوونگه‌. مه‌زهه‌بی بارمێ وه‌روو چه‌می. دلێ تاریخینه‌ موانمێوه‌ فره‌و قه‌وما یام ملله‌تاو دنیای بیێنێ و هه‌نی که به‌ ده‌لیلێ جوراوجورێ‌ مه‌زهه‌بوو وێشا فاڕان و ئیسه‌ مه‌زهه‌بێ ته‌رشا په‌سه‌ند که‌رده‌ن. وه‌ڵاتیچ پاسنه‌نه‌. که‌سانیه‌ هه‌نێ به‌ بۆنه‌و جه‌بری سیاسی و ئیقتێسادی و یا به‌ حه‌ز و ئیختیاروو وێشا وه‌ڵاته‌که‌یشا جیا مازا و ملا په‌ی وه‌ڵاتهایه‌ته‌ری و گاهه‌س ئیتر سه‌رزه‌مین یا مه‌حاڵوو ئه‌دایشا جه‌ نزیکوه‌ و به‌ چه‌م نه‌وینا. هه‌رپاسه‌ جل و به‌رگ و بڕیه‌ ئاداب و رسوومێ هه‌نێ که‌ به‌ ئامای تێکنولوژی تازه‌ی، مود یا پێوه‌نی چنی بێگانا و به‌ریناوه‌ مواڕیا و قه‌واره‌ی تازه‌ په‌یدا مه‌که‌رانێ.

ادامه نوشته

+ نوشته شده در چهارشنبه سوم اسفند ۱۳۹۰ ساعت 20:31 توسط ابراهیم شمس |