گهوره و بێ نام ونیشان!!!!- ئومید حه بیبی
(پهیجۆریێو سهروو چهنیهتی ژیوای مامۆ ههیذهری و سیاوچهمانه چڕیهیش)
پۆختهو وتارهکهی :
ئی وتاره نیا شۆنۆ ئانهیهوه ساق کهرۆوه پهی وهردهنگیش که نامۆ سیاوچهمانهی جه چێشی گیریهینه، نونگهو نامێ نیهیش چێش بیهن و بهزمهکێش کامێنێ، بهڵکووم پنهش وهشا بهپاو هازێش ژیوانامهو "مامۆ ههیذهر"ی بنویسۆ که بێ هیچ شکێوه یۆ جه هۆنهرمهنده سیاوچهمانهچڕه زانا و پایهبهرزهکاو بووموو ههورامانی بیهن، وهختارێو سیاوچهمانێ مامۆ ههیذهری ئهژنهوێنێ ههمارێو تهمه وهروو چهمام گێرێره، چن پهرسێو مهژگمهنه گیرم ئارێنێ و پهنگم پنه دێنێ که مامۆ ههیذهر کێ بیهن؟ چهنی ژیوان؟ جه سیاوچهمانهنه چن شارهزا بیهن؟ گڵکۆش ئینا چکۆنه؟. سهرم پهشۆکیێ ڤنه و قینیێ ئانهیه که چی هۆنهرمهندیوی ئانه پایهبهرزوو مهحاڵهکهیم مشیۆم هیچش دیار نهبۆ!! وێم خڵافنێنێ ههرمانه جۆربهجۆراوه تا ویرم بشۆوه ههر وهروو ئا سهرپهننامیه سیاوچهمانهکێچش تهژناییم نهکوشێنێ!! تا وهروو وێمهره واتم چی قۆڵێ هۆرنهماڵوو و پهیجۆریێو نهکهروو سهروو چهنیهتی ژیوای ئا کهڵه پیایه، ههروهرهنه لوانێ بنکڵیشهو باسهکهیهره، چوونکهتی سهرچهمیوی تۆمار کریای چامنهمه نهبێ وهروو دهسانه، لاو شارهزایاو سیاوچهمانهی، کهس¬وکاروو مامۆ ههیذهری و ئا کهسه زانابۆم متاڤۆ دالێو ڕازێ ئهوهشاریهی ژیوای مامۆ ههیذهری قاو دۆ و لامهوه درکنۆشا، زانیاریێم گڵێرێ کهرذێنێوه و تا شش مانگێ ویرم چنی مامۆ ههیذهری گێڵان!!.
وهڵینه :
حهشاش چنه مهکریۆ یۆ چا تایبهتمهندیه بهرز و بنهڕهتیا که ئامیانوو فهرههنگوو مهحاڵوو ههورامانیا و ههورامان فرهو یاگانه پاذیهوه مژناسیۆ ههوازه شانازی پنهکهرهکهو "سیاوچهمانه"ین، ئا دهنگه سۆزداره که وهروو بهرهو ئاتهشگاکانه و پاڵوو ئایره گهشهکهیشانه واچیان و ماواو میترا و زهڕدهشتیش لاونانهوه، سیاوچهمانه داستانۆ هێقمی بووموو ههورامانی و کۆڵهکۆ نهمریشا، سیاوچهمانه هێماو ڕهسهن بیهی نیشینگهو ههورامانی و بهرزی و گهورهیی فهرههنگوو خهڵکه بهئاوهزهکهیشا، سهرقافڵهو هۆنهروو وهڵاتوو "ئیریان ڤاچ"کان، سیاوچهمانه ئا دهنگه سهروهشکهرهنه که زیاذهو ئانهیه چهم و دۆڵ و کهش و کۆ و سوورهههڕاڵه و وهرکهمهر و بۆژانه و چنووروو وهڵاتوو "ئاڤێستا"یش دۆنهینێوه، ههردهکێ ههورامانیچ گرد گێڵان، چهنیهتی ژیوای و چهنیهتی ویرهوه کهرذهی خهڵکهکهیچش دلێ تان¬وپۆیشهنه ئهرمانان و دۆگه به دۆگه یاونانش لاو گۆشگیریش. ڕهنگا درێ نهبۆ ئهر واچوو نونگهو نۆقم و پێوار نهبیهی کولتووروو دهوڵهمهنوو ههورامانی پا گرذوو نهذامهتیاوه که ئامهینێ ملشهره و ناحهزاش به حهزوو وێشا دویهر جارێ کاول کهرذهن، ههر دهنگه ئهوهنهبڕیاکهو سیاوچهمانهی بیهن. به ڕاسی نیشتگاو ههورامانی و بنهچهقوو ههورامی به دهنگه ئههوورایهکهو سیاوچهمانهی، وهره چهموو ئیذی و ئهوی مذا چهمهوه.
"محهمهدی مهلا کهریم" ماچۆ تا ئیسه فرهو هۆنهرمهنده ژیرا ناسهن سیاوچهمانه فهوتیۆ و دلێنه بشۆ پێسه دوێ سیاوچهمانهچڕێ گهورێ سهردهموو ساسانیهکا یانێو "نهکیسا و بارهبوود"ی، ئا مامۆسا فامدارێ ئێننه ههرمانهکێشا فره مێژۆ که "خانای قۆبادی" به شێعره باسشا کهرۆ :
ئهوهڵ نهکیسا هۆرگێرت ساز و چهنگ به پهردهی نهورۆز، خارا کهرد ئاههنگ
به ڕهنگی ئهو شۆخ شیرین فهرما پێش ئاڵا مهستانه جه تیرهی¬ چهنگ وێش (1)
"جهلیل عهباسی" ماچۆ سیاوچهمانه فرهتهر جه 3740 ساڵا چیهو وهڵێ گیانش کهرذهنهنه گاتاکاو زهڕدهشتی پێغهمهری و شۆنۆ 2320 جاراره که چڕیان خهریک بیهن دلێنه بشۆ که "یۆسۆ ئاسکه" تۆزهکێش سهڕتێنه و زیننهش کهرذهنهوه.(2)
یۆسۆ ئاسکه ئا هۆنهرمهنده سیاوچهمانهچڕهنه که ڕازۆ عهشقیش چنی "خاتوو کڵاو زهڕ"ێ ژهنۆ "خان ئهحمهد خان"ی حاکموو ئهردهڵانی، چهنیهتی قاو دریهیش لاو خانیهوه و گیان گێرتهیش به تهرزیوی دڵئێشن ئیسهیچه ئینا سهروو زوانوو دڵداره ههرهقهتینهکاوه، داخۆم چنێ جارێ یۆسۆ به سیاوچهمانه خاتوو کڵاو زهڕ هش لاونهیبۆوه و ههوازهش ئا ژهنه دڵدارێشه گراونهیبۆ، داخۆم ئا وهخته خان ئهحمهد خان دهسوورش دان یۆسۆشا نیان دلێ سهدهکهو زهڵمی، به ئهوهلاڵیاکهیش و به سۆزوو سیاوچهمانهیش تاڤابۆش وهروو وێش گێرۆ و پڕمینی نهذۆ چنه، ههرسیش نهمتێباره ئا هخته یۆسۆ به زهڕێڵیهوه هاوارێش کهرذێبا ڤنهش و واتهبۆش :
چینێکت نیا وه بانی ڕانم ئاغه مهمکۆژه هێشتا جوانم
چینێکت نیا وه بانی باڵم ئاغه مهمکۆژه هێشتا منداڵم (3)
یامکهتی :
تۆخوا مهمکۆژه چوونکه جوانم یهکهم غهریبم دووهم مێمانم (4)
خان ههرچن سوور زانانش به کۆشتهی یۆسۆی پهی ههتا ههتای وێش جه ههوازهو سیاوچهمانهیش بێ بهش کهرۆ بهڵام نهتاڤانش خیانهتهکهیش لاو وێشهوه پهڕۆ کهرۆ و ئهمرهش کهرذێنه ئا سیاوچهمانهچڕه گهورهشا چنی وهر زیای بهرذهن لای سهری "ئهحمهدئاوا"ی که چاگه خهریکێ وهش کهرذهی سهدیوی بیێنێ سهروو ئاوهکۆ زهڵمیهوه (پهی ئانهیه ئاوی نهلۆ پهی مهحالوو شارهزووری، چوونکهتی ناکۆکیشا پێوهره بیهن)و به پهی نیانشانه دلێ سهدهکهی، یۆسۆچ به ههر چینێو سیاوچهمانێوش واتهن.(5)
دماو یۆسۆ ئاسکهیهره به چنها سیاوچهمانهچڕێ ئازیزێ به ههوازهشا، به کهمتهرین کهل¬وپهل و به ڕۆحیوی پاکهوه ناسهنشا دهنگه دهنگوو سیاوچهمانهی پهی ههمیشهی نیشینگهو زهڕدهشتیهنه نهمهنۆ. "مامۆسا ئهیۆب ڕۆسهم" ماچۆ کهسانێو پێسه : مامۆ ههیذهری، ئهحمهذوو نازارێ، ئهحل نهوسووذی، جافه شێت، حهمهکهریموو عهبوولهی، ناسکۆڵ، قاله مراد، عهودهو کافیلێ، یۆسۆلهو جانهی، حهمه جافروو حهمێ، حهمهو بهخشهی، مامۆ حهمه، حاجی یاقۆ، واڵه حێرانێ، ئهلیلهی نهوسووذی، مهمووله، ڕهشه غۆڵام، عۆسمان ههورامی، حهمهحسێن کهمنهیی، جهمیل ئهحمهدی، سهباح ههورامی، ئێسماعیل هانهگهرمڵهیی، ئێسماعیل نۆدشی، جهلال ههرسینی و......... به مهینهتیوی فره ناسهنشا سیاوچهمانه فهوتیۆ و یاوناشا لاو ئێمه. (6)
"مامۆسا دارا محهمهد عۆسمان" ماچۆ تا ئیسه هیچ سیاوچهمانهچڕێو نهتاڤانش پێسه سێکۆچکه ئهژناسیاکهو حهمهحسێن کهیمنهیی، عۆسمان ههورامی و جهمیل ئهحمهدی سیاوچهمانه چڕۆ که بهڕاسی مامۆسا عۆسمان ههورامی سیاوچهمانهش یاونان سهرکهل و باوهڕ مهکهروو هیچ کهسێو پێسه ئاذی سیاوچهمانهش چڕیهبۆ. (7)
شۆنۆ ئی وهڵینهیهنه که فرهتهر سهروو پارێزهراو سیاوچمانهیهوه بێ چیهولا پنهم وهشا تا وا یاگێ لیڤیۆم پهی ژیوانامهو "مامۆ ههیذهر"ی که به ڕاسی یۆ چا پارێزهره بهحهقاو سیاوچهمانهی بیهن، تۆمار کهروو که ئێننه پهیجهو سیاوچهمانهیوه وهسهن سهر دۆس و دژمهن تاریفێشا نهبڕیهنهوه.
مامۆ ههیذر کێ بیهن؟
ههیذهر کوڕوو "هۆمهروو حهمهشوانی" بیهن و پڕزهشا میاڤۆوه تیرهو شوانا که یۆ جه تخمانه ئهژناسیاکهو نۆدشهیهنێ، ئا پیا گهوره "نۆدشه"نه ئامانهنه ژیوای و چهمێش ڕوو به دنیای کهرذێنێوه، به داخهوه ههر پێسه فرهو زانایا، نویسهرا و هۆنهرمهنداو مهحاڵوو ههورامانی به نونگهو کهم¬دهسی،بێ¬پهرذۆچی و نبیهی ویهرذێوی تۆمار کریای، ساڵۆ پهیذا بیهیش به شێویوئ ڕێک¬وپێک لاو ئێمهوه ئاشکرا نیا. بڕێو ماچا پهیذا بیهو 1280ی ڕۆجیاریا و بڕێوتهریچ پهیذا بیهیش هۆرگێڵناوه پهی ساڵۆ1275 ڕۆجیاری بهڵام خۆ کریۆ واچی مامۆ ههیذهر (110تا115)ساڵێ چیهو وهڵێ یۆوهم کهڕهت چهمێش دنیاشا دیهن، هۆمهروو حهمه شوانی بێجگهم مامۆ ههیذهری یهرێ کوڕێ تهرێش به نامهکاو "کاکه وهیس، محهمهد و ئهحمهد"ی بیێنێ، مامۆ ههیذهر کوڕێوی کوتاباڵا و جوانخاس بیهن.(8)
"مۆمن شاعێری میللی" ماچۆ پێسه فرهو خهڵکوو بووموو ههورامانی ژیوای یانهو مامۆ ههیذهریچ کولهمهرگیێنه لیکم بیهن!! و کوڕهکێ پهی بهرئارذهی نانۆ وارذهی بنهماڵهکهیشا ههمیشه ئی ههرد و ئهو ههردشا کهرذهن و تۆشهبهرۆ نهذامهتی کۆڵێشاوه نهکنیهینهوه، مامۆ ههیذهر وهڵێ ههرزهکاریچش دهسش دان ههرمانه جۆربهجۆراوه بهڵام پاڵوو ئا مهینهتیهوه که پهی یاوای به تیکێو نانێ کێشانش و چنی ژیوای دهس به یهخه بیهن، وهروو وێشهره پهی ویرهوه بهرذهی خهم و مێراقیش سیاوچهمانهش چڕیهن، ههر چا بنهڕانه یاوانهنه دهنگی وهشیش و پا ههوازهیشه وێش لاونانشهوه، ههروهرهنه هازۆ دهنگیش پهی خهڵکی دیاریش دان و به عینوانوو سیاوچهمانهچڕیوی گهنجی نامێش بهر کهرذێنه و ئهژناسیان.(9)
"ئهوڵقادروو مامۆ نادر"ی که ههسوورهو مامۆ ههیذهریا ماچۆ مامۆ ههیذهر ئهوهڵ کهڕهت که چهموو عهشق و وهشهسیاویش فڕیۆ، کناچۆ مامۆکهیش کهرۆوه چهم!!، چنی "خهجێ" که کناچۆ "مامۆ نادر"یش بیێنه ههنترینی به سۆزیوی قووڵهوه پهسینا و پهی ههتا ههتای دهس منیانه دهسوو یهکترینی، سهمهروو پێوهره بیهیشا یهرێ زاڕۆڵێ بیێنێ، دوێ کناچێ به نامهکاو "فههیمه" و "زینهت"ه و کوڕێو به نامێ "بارام"ی.(10)
"ئهولقادر ڕهسووڵی" ماچۆ قسۆ دهنگ وهشی مامۆ ههیذهری زیاذهو کهش و کۆکاو "دهربهن و داڵانی و هانهکۆڵ و هانهو دهشتێ" میاڤۆوه گۆشوو بهگهکاو نۆدشهی و دیواخانشانه پیچیۆ. به ڕهسموو ئا زهمانیه که دهسهڵاتوو بهگا هۆنهرمهندێ دهنگ وهشێشا دیواخانشانه گلێرێ کهرذێنێوه، مامۆ ههیذهریچ چا چیویه بهدهر نهبیهن و پهی چنێ ساڵا کۆڕێ وهشی و خهمیش گێڵنهینێ پهی بهگا ههر جه ههوازه ڕهسهنهکهو سیاوچهمانهی وهختوو ڕاوێنه گێره، بهزمێ "چهپڵهڕێزانێ" سهردهموو گهلهکا پێسه گهلوو تفهوه چنیهی تا بهزمێ 'چهمهریێ" سهرهوهختوو مهرذهی ئازیزیوی و تهسکین و ئهوهلاونای کهس¬وکاروو مهرذهکهی. مامۆ ههیذهر ئا زهمان چنی "حهمه جافروو حهمێ" و "تۆفێقوو کۆفێ" که ئاذێچێ دهنگ وهشێ بیێنێ بهتایبهت لالۆ حهمه جافر، کۆڕهکێشا گهرمێ کهرذێنێ و ڕازنهینێشاوه، ئا مامۆسا ژیره جار بیهن "دهرهو مهسوورا" که یاگێوه وهرههڵا بیێنه و شهماڵوو باخه فێنکهکاش، مانیای خهڵکه ههرمانبهرهکهو نۆدشه و ههر پاسه ڕاویارهکاش لهششانه زنیهنهوه، چنی ئهو سیاوچهمانهچڕه پایهبهرزهکا پێسه "نهعمهت دهگاگایی" و "ڕهحمان بهڵخهیی" مێمانێ ڕهشبهڵهکوو کناچه و کوڕه تازه پنهیاواکا بیێنێ. "دهرهو مهسوورا" جه دهنگێشا دهنگێش دهینێوه، گهنجه شۆخهکێ به عهشقوو مامۆ ههیذهری و ههوازهکهیشهوه چۆپیشا کێشان و وهشیێنه نهزانانشا چێش کهرا چنی وێشا.(11)
شارهزایی مامۆ ههیذهری جه سیاوچهمانهنه :
مامۆسا "ئهیۆب ڕۆسهم" ماچۆ ساڵۆ1968ی عیسایی(¬که وهراوهرا چنی 1348ی ڕۆجیاری) چهمم کهوت سیاوچهمانهچڕی زانا و پایهبهرز "مامۆ ههیذهر"ی و پهرسامهوه که چن سیاوچهمانێ مزانۆ و شارهزاییش ههن ملشاره، که مامۆ ههیذهر جوابهنه واتش چل¬ودوێ¬(42) سیاوچهمانێ بهڕێک¬وپێکی مزانوو. مامۆسا ئهیۆبیچ بڕێوشا پهی نموونوی مارۆ پێسه:
بهزموو پهسهکی، سیاوچهمانهو مێو بڕیهی، سیاوچهمانهی ژهنانه، سیاوچهمانهو ئهحلێ، خواڵهداذ، بهزمهکهو مامۆ ههیذهری، بهزموو حهمهکهریموو عهبوولهی، ڕهفێق¬داذ، خاڵ سیاو لهی، خاڵخهنێن گیان، خانمهلێ گیان، قامهت وهش، تاقڵه تهشابی، مینا وهی(2¬بهزمێ)، حهلیم داذ، بهزموو ئهوڕهحیم بهگی، بهزموو حاجی یاقۆی، نازار وهی، ئایشێ ڕۆ¬(2¬بهزمێ)، عهتیلێ، پێچ پێچهکاو ڕاو ههزارانی، سهیری وهزهرا، بهزموو قاله مرادی، بهزموو قادر پاوهیی، بهزموو یۆسۆلهو جانهی، بهزموو ئهحهو نازارێ، بهزموو حهمه قۆلتهی، ههوای زۆڵفی تۆ، تهقهی تهوهنمیر.(12)
بنیاذم زیاذهو ئانهیه سهرهش سڕ مهنۆ ئا گرذوو زانایی و شارهزایه چکۆوه ئامان، داخهیچشهنه مامۆ ههیذهر چل¬ودوێ بهزمێ سیاوچهمانێش زانهیبا و وهختوو وێشهنه نامێش تهقهیبۆوه و ئیسه نامێش لاو دویهر نهفهریویهوه زیاتهر هیچ یاگێوهنه نهکهوتێبۆ گۆش و چهنیهتی ژیوایش چیروو ههمارێو تهپ¬وتۆزێنه مهنهبۆوه.
بنیاذم زیاذهو ئانهیه سهرهش سڕ مهنۆ ئا گرذوو شارهزایه چکۆوه ئامان، داخهیچشهنه مامۆ ههیذهر چل¬ودوێ سیاوچهمانێش زانهیبا و وهختوو وێشهنه نامێش تهقهیبۆوه و ئیسه نامێش دویهر نهفهریوی زیاتهر هیچ یاگێوهنه نهکهوتێبۆ گۆش و چهنیهتی ژیوایش چیروو ههمارێو تهپ¬وتۆزێنه مهنهبۆوه!!!!.
مامۆسا ئهیۆب ڕۆسهم ماچۆ چیویوی ئهوهنهشاریان که گرذ گۆرانیهواچێو مهتاڤۆ سیاوچهمانهچڕ بۆ بهڵام گرذ سیاوچهمانهچڕێو متاڤۆ گۆرانیێ واچۆ و ئهرێ مهرجێ منیۆره پهی گۆرانیهواچی پهی ئانهیه بۆ به سیاوچهمانهچڕ :
1-بهزمهکێ سیاوچهمانهی بزانۆ و بتاڤۆ جه ئهکترینی جیاشا کهرۆوه
2-شێوهو سیاوچهمانه چڕیهی بزانۆ
3-تهبهقهو دهنگیش وهسێ بۆ پهی سیاوچهمانهچڕیهی، ههر پاسه بتاڤۆ یا ئهوهلهرزنایه که پهی چڕیهی سیاوچهمانهی پنهوازا، گڵوێنه ڤزۆش بهر بهبێ دهمهره دڕیهی(13).
که مامۆ ههیذهر ههر یهره خاڵهکهش ڕێک¬وپێک بهرذێنێ ڕاوه و به مامۆسایی تهنانهت بهزمێچش نیهینێره که به داخهوه چوونکهتی ئا وهخته ئامێرێ دهنگ هۆرگێرتهی نهبیێنێ فرێشا فهوتیهینێ و سیاوچهمانهچڕهکێ ئیسه ههواڵشا مهزانا.
مامۆسا دارا محهمهد عۆسمان ماچۆ سیاوچهمانه ئاوازوو بهرزوو ههورامانیا و ژهن و پیا پێوهره سیاوچهمانهشا چڕیهن و بهرزتهرین سیاوچهمانهچڕێ ژهن و پیای مژمارۆ و نامێشا ئهپێسه مذۆ : نهکیسا، ئهنگاریس، نازهنین خانم، بهیزا خانم، لالۆ ئهحمهدوو نازارێ، لالۆ ههیذهر، لالۆ حهمه قۆلته(14).
هۆنهرمهند ئیسماعیل حهمیدی(نۆدشی) که یۆ چا سیاوچهمانهچڕه گهنجانه که بهڕاسی شارهزاییوی تهمامش ههن ملوو بهزمهکاو سیاوچهمانهیوه ماچۆ ماویوی فرهن سهروو ئا بهزماوه که مامۆ ههیذهری واتێنێ ههرمانه کهروو و تهنانهت جه بهرنامه هۆنهریهکامهنه بهزمهکێم واتێنێوه بهڵام بهداخهوه مامۆ ههیذهر سهردهموو جوانیشهنه که تاوانش سیاوچهمانه چڕۆ، کهل¬وپهلوو تۆمار کهرذهی دهنگی یاوهری نهذان یانێو ئا مامۆسا چنهئاما نهلیڤیانش پهی گرذوو ئا بهزما که زانهینێش کاسێتهنه واچۆشا و تۆمارێشا کهرۆ، وهختیویچ تهمهنش دانش سهر و ههلهوجهنه دهنگش تۆمار کریان جهرهیانوو شیمیایهکهینه فرێشا پێوارێ بیێنێ. ئیسماعیلی حهمیدی ماچۆ تا وا یاگێ لوابوو شۆنیهره و تان¬پۆ بهزمهکاو مامۆ ههیذهریم ڤشکنهیبا ئا کهسه ژیره بهزمیوی سیاوچهمانهش ههن که وێش نیانهره که شێوازیوی تایبهتش ههن و ئیسهیچه ماچاش پنه بهزمهکهو مامۆ ههیذهری، ئهگهریچ سیاوچهمانێ فرێچش وهشێ کهرذێبا ئانه بهداخهوه تهنیا یۆشا یاوان لاو ئێمهمانا(15).
مامۆسا ئهیۆب ڕۆسهم یچ باسوو بهزمهکهو مامۆ ههیذهری کهرۆ و ماچۆ ئا مامۆسا پایهبهرزه چهم پنهکهوتێوهنه که ساڵۆ 1968ی عیسایی چنیم بێ ئاما پنه که وێش بهزمیوی تایبهتش جه سیاوچهمانهنه نیانهره(16).
بهڕاسی شارهزایی و سوار بیهی مامۆ ههیذهری سهروو سیاوچهمانهیهره چیویوی ئهوهنهشاریا نیا و هام تهمهنهکێش که مهجلێسوو گۆرانیاشهنه بیێنێ گرذ بێ سێ و دوو باسوو قرمهو دهنگیش و ژیری و سهلیقهو ئا پیا گهورهیه جه وهختوو سیاوچهمانهچڕیهیشهنه کهرا، حهشاش چنه مهکریۆ که ئارۆ فرهو گۆرانیهواچهکاما کهرذهن به ئۆلگوو وێشا جه هۆنهروو سیاوچهمانهچڕیهینه، به باوهڕم کهسێو چل¬ودوێ بهزمێ سیاوچهمانێش زانهیبا یاوان کۆڵاڤۆ سیاوچهمانهی!!!!!.
مهرگوو بارامی و بێ دهنگ¬وگۆ کهوتهی مامۆ ههیذهری :
ستهمی باروو ژیوای، تاڵی و نامۆراذی هازۆ ئا گهوره پیایه بڕۆ و تهنگش ڤنه مارۆ تا وهروو بێ¬دهسهڵاتیش ماواو جه ئهذا بیهیش به ههمارێو ویرێ وهشێ و تاڵێ، به تۆشهبهرێوه خهمێ مازۆ جیا و ملۆ پهی ههڵهوجهی و چاگهنه کاسیۆره. ئانه ئاخر جارێو بیهن که مامۆ ههیذهر به ههردی متهی نۆدشهش ئاسهن جیا و ڕهنگا وهروو وێشهره زانابۆش ئێتر ماواکهیش به چهم مهوینۆوه و مشیۆم به ویر کۆڵان و باخهکاش دۆ پهی!!.
لالۆ ئهولقاذر ماچۆ مامۆ ههیذهر ساڵۆ 1330ی ڕۆجیاریهنه نۆدشیهکێش جه دهنگیش بێ بهشێ کهرذێنێ. ههڵهوجهنه فره زوو پایهی هۆنهریش مژناسیۆ به خهڵکی و چاگهیچهنه به دهنگوو سیاوچهمانهیش سهرکهله سهربهرزهکا مشکاڤۆ!!. ژیوای مامۆ ههیذهری روو به خاسه ملۆ و تازه دهنگ هۆرگیره(شریته) ئامهینهنه، پاڵپشتێ هۆنهروو ڕهسهنوو ههورامانی کادێتێ فرێش چنه هۆرگێرا بهڵام ئهجیۆم ژیوای پاسه قهرارش دابیهن که مامۆ ههیذهر نهزانۆ وهشی چێشا و کاما!!!. کۆسیوی گهوره و بوومهلهرزیوی وێرانکهر که بهتهر مهکی مشانۆ زامهکاش و ههڕه مذۆ بهرهو زهوقیشهوه، مهرگوو تاقانه کوڕهکهیشا، داخێ ئانه زله مازی ئا سیاوچهمانهچڕه نامیهیه ماڕۆ و پێسه گۆچانێ چهمنۆشهوه، نێگبهت یهکسهره بهرهکۆ مامۆسای گێرۆ، ڕوێو بارام و عۆرفانی مامۆزاش(¬کوڕوو کاکه وهیسی بیهن) ههسارۆ وهروو یانهیشانه مهلێ کهرانێ، شۆنۆ مهلهکێشاره و وهروو پیسی ئاوهکێ، چیروو باڵوو بارامی خاڵێوه سیاوه مزیۆ که نهوهش گنۆ و گنۆنه یانه عاقیبهتیچ ههر پا دهرذێوه ئهذا و تاته نازارهکهیش مازۆ جیا. مامۆ ههیذهر به مهرذهی بارامی کوڕیش هیچ دهنگ¬وگۆ گنۆ بهڵکووم چنی خهجێ ژهنێش حهیبهتیێ ههر دوه لێوێ با و خهجێ ئهکسهره شێته بۆ و مذۆ دهسهوه. مامۆ ههیذهر دماو ئا بهسهرئاما تاڵهیره دڵ¬ودهماخ گنۆ، تا ئاخروو تهمهنیش بێجگهم جاریوی که چنی مامۆ عۆسمان ههورامی مهیوه دهنگێ دهم منیۆ پێوهره(17).
بڕێو چا شارهزایاو سیاوچهمانهی ماچانێ ئا زاته پایهبهرزه سهرکهلوو گۆرانیاوه بێ که کارهساتیوی چامنه قۆمیا و ئاما ملشهره که ئهر ئا کۆسه نهبیایا فره فرهتهر خزمهت کهرێ به هۆنهروو ڕهسهنوو مهحاڵوو ههورامانی.
مهرگوو مامۆ ههیذهری و ئهوهکۆشیای ههتاههتاییش :
مهرگوو بارامی داخێوهش دا به مامۆ ههیذهری که مهنهی و مهرذهیش ههر یۆ بێ، ههر به ناوهشی تهمهنش دا سهر تا مهرگی ناقڕۆ وێچش گێرتهش. بهڕاسی مهرگوو مامۆ ههیذهری ههر پێسه ژیواکهیش تاڵ و ستهم بیهن و داخه مهنۆوه پهی ئێمهمانا که چی هۆنهرمهندیوی ئانه زل و پایهبهرز مشیۆم پا شێوه قیزهونه پهی ههمیشهی چهمێ بنیۆ پێوهره!!. کاکه مهحمووذ ماچۆ جهرهیانوو تاوانه بێ وێنهکهو سهدام حۆسهینی گۆڕبهگۆڕیهنه و شیمیایی شای شاروو ههڵهوجهی ساڵۆ 1988ی که وهراوهرا چنی 1367ی ڕۆجیاری مامۆ ههیذهر چنی کناچه گهورهکێش به نامۆ فههیمهی و دوانزه زاڕۆڵێش و شوهکهیش شیمیایی وهقرهشا بڕۆ و بهداخهوه تا شاروو عهنهبی میاوا و چاگهنه بێ دهنگیێوی تهمامهنه پهی ههمیشهی ئێمه و دنیای مازا جیا و قهرهچۆڵهشا بڕیۆوه. دڵ ئێشنتهر جه مهرگیشا چهنیهتی ئهسپهرذه کهرذهیشانا که وهروو ئانهیه ژمارهو مهرذهکا جه حهدهنه بهرشیهن چاڵێوه به کۆمهڵهشا پهی کهنێنێ و چنی خهڵکیوی فرهی پا سێوه ئهسپهرذێشا کهرذێنێ(18).
ئیسه گڵکۆچشا دیاره نیهنه تا ئا داخێ کۆنێ نهبۆ لاو هۆنهردۆساوه که دهی با وهختوو سیاوچهمانهچڕیهی مامۆ ههیذهری و سهردهموو جوانیشهنه کهل¬وپهلوو تۆمار کهرذهی دهنگی و فیلم گێرتهی بیهیانێ!!!.
کاکه مهحمووذ ماچۆ جه یانهو مامۆ ههیذهری ئیسه خهجێ ژهنیش و کناچه گولالهکێش به نامۆ زینهتێ مهنێنێ و خهجێ ئیسه ئینا دهگاو "تاوێره"ینه(19).
قسۆ ئاخری :
فهیلهسووفیوی زانا ماچۆ پهی ئهژناسای پیهیوی غهریبی پێناسهکهیش تهماشه کهرانێ و پهی ئهژناسای ههر مێللهتیویچ چهمێ بڕانه زانا و نویسهر و هۆنهرمهنداش. بهڕاسی نموونوو ههر نهتهوێوی ئینا به زانایا و هۆنهرمهنداشهوه، ئێمهی ههورامی زوانیچ سیاوچهمانهچڕێ شارهزهی فرێما بیێنێ که جه بوومشانه هۆرکهوتێنێ و بێ ئانهیه تهمهذارێ دهسوو ئیذی و ئهوی با ناسهنشا ههوازهو سیاوچهمانهی چی وهڵاتهنه نهمهنۆ و نامێش کۆره بۆوه، ههرمانێ ئانه زله که پارێزنای و هێقم کهرذهی فهرههنگیش شۆنیهوه بیهن لایێقوو ئێحتێرامیوی جه ڕاده بهدهریا، تهنیا ههرمانێوهیچ که ئێمه متاڤمێ پهی ئا ئازیزا کهرمێ ئانهنه که ههر یۆ یاگۆ وێمانه قۆڵێ هۆرکهرمێ و به گلێرهوه کهرذهی بهرههمهکاش ههر پاسه نویستهی و تۆمار کهرذهی چهنیهتی ژیوایشا ههم نازمێ نامێشا کۆشیۆوه ههمیچ بنهچه به بنهچه پارێزهرێ بهبهینهتێ فهرههنگی ڕهسهنیما و ئا سیاوچهمانهیه بیمێ که ههورامان پاذیهوه مژناسیۆ.
داوا چا وهشهویسا کهروو که بهڵگ
ێوشا ههن لاوه یامکهتی شارهزاییشا ههن سهروو ژیوانامهو مامۆ ههیذهریهوه برماناش تا قهرزارێ ئا کهڵهپیایه نهبیمێ.
ئۆمید حهبیبی،نۆدشه26/5/1390
سهرچهمێ:
1-محهممهدی مهلا کهریم- خانهی قۆبادی- چاپی یهکهم- ساڵی1975ز- بهغداد
2-جهلیل عهباسی- گۆڤاری "ڕامان" - ژماره (45¬) ههولێر- ساڵی 2000ز
3-ڕهشید ههورامی- گۆڤاروو ئینتێرنێتی "هۆرامان"- ژمارهو (3¬)- ساڵۆ یهکهمی
4-ئهیۆب رۆستهم- ههورامان بهرگی یهکهم و بهرگی دووهم- چاپی سێیهم- ساڵی 2011ز- سلێمانی
5-ڕهشید ههورامی- گۆڤاروو ئینتێرنێتی "هۆرامان"- ژمارهو (3¬)- ساڵۆ یهکهمی
6-ئهیۆب رۆستهم- ههورامان بهرگی یهکهم و بهرگی دووهم- چاپی سێیهم- ساڵی 2011ز- سلێمانی
7-دارا محهممهد عۆسمان- مێژووی مۆزیکی ههورامان- چاپی یهکهم- ساڵی 2010ز- سلێمانی
8-چهم پنه کهوتهی چنی کاکه مهحموود خالێدی ئهژناسیا به مهحمووذوو کهیم شوانی- جه بارهو مامۆ ههیذهریهوه- ئۆمید حهبیبی- ساڵۆ2011ز
9-چهم پنه کهوتهی چنی شاعێری مێللی مۆمن نۆدشی- جه بارهو ژیوای مامۆ ههیذهریهوه- ئۆمید حهبیبی- ساڵۆ2011ز
10-دیدار چنی ئهولقاذروو مامۆ ناذری (ههسوورهو مامۆ ههیذهری)- ئۆمید حهبیبی- ساڵۆ 2011ز
11-چهم پنه کهوتهو بهرنامهو هانه ڕهنگینه ی چنی ئهولقادری ڕهسووڵی- جه بارهو شاروو نۆدشهی و هۆنهریشهره
12-ئهیۆب رۆستهم- ههورامان بهرگی یهکهم و بهرگی دووهم- چاپی سێیهم- ساڵی 2011ز- سلێمانی
13- ههر ئاسهرچهمه وهڵینه
14-دارا محهممهد عۆسمان- مێژووی مۆزیکی ههورامان- چاپی یهکهم- ساڵی 2010ز- سلێمانی
15-چهم پنه کهوتهی چنی ئیسماعیلی حهمیدی(نۆدشی)- جه بارهو سیاوچهمانهچڕیهی مامۆ ههیذهریهوه- ساڵۆ 2011ز- ئۆمید حهبیبی
16-ئهیۆب رۆستهم- ههورامان بهرگی یهکهم و بهرگی دووهم- چاپی سێیهم- ساڵی 2011ز- سلێمانی
17-چهم پنه کهوتهی چنی ئهولقادروو مامۆ نادری (ههسوورهو مامۆ ههیذهری)- ئۆمید حهبیبی- ساڵۆ 2011ز
18-ههر ئا سهرچهمه وهڵینه
19-چهم پنه کهوتهی چنی کاکه مهحموود خالێدی ئهژناسیا به مهحموودوو کهریم شوانی- جه بارهو مامۆ ههیذهریهوه- ساڵۆ 2011 ز- ئۆمید حهبیبی
سه رچه مه: ده نگhttp://denguhawramani.blogfa.com/