ئێمهو ڕاو هۆرامانی 1و 2 - محەمەد مستەفازادە
وانهری بهئاوهز، وهختێو واژهو "ئێمه"ی به كار بهرمێ،
مشیۆم وهڵێنه پیویاما كهردهبو مهنزور جه ئێمه كێن؟
چوون بێ ههڵمسهرتهی و پاك وینهی ئی واژێ، رهنگا ههر كهس بێ هیچ زهحمهت و ههرمانێوه وێش به ساحیب مڵك و قازی بزانو یام داعیهو تهمام واستهیش بونه.
پۆكی لازما ئێچێگهنه واچمێ: مهنزور جه ئێمه، ئا كهسێنێ پهی زوان و فهرههنگوو هۆرامانی ههرمانه كهراو ئهرك و زهحمهت وزا سهروو شانهو وێشا یان وركهدار و پهریشانێ پێواربیه و سهرهوچێرلوای ئهدهبیاتوو هۆرامانیهنێ.
ئهگهر نهزانمێ چێشما گهرهكا و پهی چیشی زهحمهت كێشمێ خو ئانه دیارا حهر پسنه وهڵتهری دهسرهنج و دهسكۆتهكێما ملانه دلێ یانهو "شا" و "کهیخوا" ی دماتهریچ نه شا بهشهما مدو نه کهیخوا!
پهی ئانهیچه بزانمێ چێشما گهرهكا، نیازما ههن بنهڕانه ئینسانی به وردی و روشنی ئهژناسه كهرمێ تا قورت و قهرهتیهكاما وزمێوه سارا و یاوگه و ئارمانهكهیچما بیۆزمێوه. ئهگهر ئی كاریه نهكهرمێ دماتهر ئهرهكۆتهی یان لاری و لێژلوای ئینا وهرهرامانه.
فرهتهروو شاخهكاو دانشوو ئارو بهشهری ئینسانشا ئهژناسه كهردهن. دلێ ههر كامیچهنه ویرچهمێ "مكاتب" جوراوجورێ فهلسهفیێ، دهروونشناسیێ، سیاسیێ بهرئامهینێ و لهقێ فرێچشا چنه جیایێ بیێنێوه. پهرسێوه گۆرێ و موهێممه كه ئێچێگهنه وێش مرمانو ئینهنه:
كام یۆ چا ویهڕا و ویرچهما به دیهیوی وهرههڵا و گردهڵا ئینسانشا ئهژناسه كهردهن؟ ئهگهریچ كریان چی مشیۆم چاگهوه بدیهیمێ پهیش؟
به كهمێو وێمارنهی، چێرهوردهی و سهروشكنهی روشن بۆوه پهیما یۆ چا ویهڕا كه متاوۆ پا جوره "واز و پهڕ" ئینسانما پهی ئهژناسه كهرونه، دهروونشناسین. سهرپیویاتهرین دهروونشناس چی ویهڕهنه "مازلو"ن. مازلو نیازهكاو ئینسانی پی جوره كه چێرهنه مهیا رێزته كهرونه:
1- بهدهنیێ"واردهی،وتهی و..."
2- پارێزنهی و هێقم كهردهی
3- وهشهسیایی "كهسێوت وهش بسیۆ یام كهسیوی وهش بسیهی"
4- بهرزهوه كهردهی كهسیهتی
5- وێ ئهوهیۆستهی
به باوهروو ئهمن مازلو تا دهرهجێوی دهقێق نیازێ ههرهقهتینێ ئینسانیش ئهرمانهینێ و تاوانش به وردبینیوی قووڵ و چهمیوی عیلمی دهلیلێ رهفتارهكاو ئینسانی سهروو ئا نیازاوه بیۆزۆوه.
ئهگهر كهسیویچ گهرهكش بو وێش بژناسونهو ئهساسوو ههرمانهكاش بیۆزۆوه مشیۆم بلونه دلێ وێش و راسگویانه و بێ پهرده دهروونش بدو چێرهوره و دهڵیلێ ههرمان و رهفتارهكاش بهربارونه و شیێشا كهرۆوه تا دلێگری ههرهقهتینوو كردهوهكاش وزۆوه سارا.
پهی نمونهی ئایا كهسێو نانهش نیهنه، كسمش نیا و نامو وێش نهژنیێنهوه، متاوۆ هورگیروو فهرههنگ و ئهدهبیاتوو مهحاڵیش بونه؟
مهگهر وهسوهسهو "نان، كسم و نام"ی مازو ههر كهس بیاوۆ به وێ؟
چهنی یۆ متاوۆ بیاوۆ به دما پلێكانو نیازهکاش و ههرپاسنه بێ هیچ چهمهڕایی "بی مزد و منت" خزمهت کهرۆ به ئینسان و ئینسانیتی؟
وانهری بهبارووم، گهرهكما واچوونه: سهرتهرین، پیویاتهرین و دمایین مهرحهلهو گهشهو ئینسانی، وێ ئاگایین. ههر پاسنه هوروهستهی ههرقهتینیچ چاگهوه دهس پنه كهرونه. پۆكی مشیۆم وێ ئاگایی كهرمێ بهچراوۆ دهسیما تاکهتی راكێما گمه نهكهرمێ. ئهگهر كهسیویچ نهیاوابو وا حهننا بێگومان زهحمهتی فرهش گهرهكا تا چڵهكیۆرهو وێش بیۆزۆوه. ئێتر ئاد كهی متاوۆ رائهرمان بو پهی شونكۆتهكاش؟
دێره وهختێوا كه فرێو جه ئێمه ههڵای نمهزانا راو هۆرامانی روهوه كوگه ملونه؟ پۆكای ههرتاو، چیلاوچۆلاوه مڕهما یان گێڵا شونهو فڵانه ئیسم، ئیدئولوژی و حیزبیهره.
مهگهر ئهژناسهی پایهكاو ناسیۆناڵیزمی و تاقهحوكمی و فڵانه ئیدئولوژی ئاگاهی و زهحمهتی فرهشا گهرهكا؟
مهگهر ئا مهرامێ ئێمتحانشا نهدان و نهتیجێشا بهرنهکۆتێنێ؟
به راسی یاگو سهره سڕمهنهیهنه كهسێو ئارو" بنهڕاو قهرنهو21" نهزانو ناسیۆناڵیزم چێشش گهرهكا؟
پهی هاگاوه بیهی لازما واچیۆ: به پاو ئا چێوا دنیانه روهشا دهینه و دهوروبهرمانه وینیا، ناسیۆناڵیزم به ههر تهشك و رهواڵهتێو دلێ ههر قۆم و مهحاڵێویهنه هورزو، ئهساس و بنهڕهتش سهروو لابهردهی، نادیاركهردهی و نهدیهی یۆتهریهوه مهرزیۆره. پیویاتهرین ئارمانیچش یهك زوان و یهك مللهتا. یاگو هیچ كوڵهكانێوێ نیهنه دلێ فهزا و ئاووخاكیوی چامنهیچهنه نمهتاومێ شونهو ئازادی، ئهندیشه و حقوق بهشهریهره گێڵمێ بهڵكوو متاومێ شونهو دیكتاتوری، فاشیزم و شووینیزمیره گێڵمێ.
ئایا فام و دهركوو ئی حهقیقهته تاڵ و ناشیرینهیه سهخت و دشوارا؟
وهختێو مهرامێو بنهرهتش دروس نهبونه و پایهكێش به غهڵهت مهرزیهیباره لازم نمهكهرو كهس بلو شونیشهره.
پهی برێویچما ههڵای ئانه روشن نهبیهنهوه وهختێو زوان و ئهدهبیاتێو خزانه دلێ یانهی و بهریچهوه به چفه یام تهرس و شهرمهوه قسێت پهنه كهرد حكموو مرگیش دریان دهسهوه. مهگهر كم زوانێ بیێنێ چی دنیانه حهر پا راره لوهینێ و شۆنهماشا نهمهنێنه؟
وهختێو زوانێو قسێت پهنه نهكهرد، پهنهت نهنویست، نهبهردتهنه دلێ وانگه، فێرگه و مێدیای دهیتر بیهونهبیهش چه فهرقێوش ههن؟
ههزار ساڵێ ئی ئهدهبیاته چی وهڵاتهنه خولیهی خولیانهوه و سهروو خوانیشهوه ویرمهندێش پهروهرنهینێ و دیوانێ، بهرویرێ و شانامێ و ... چنه بهرئامهینێ بهڵام بهداخهوه نهتهیجێش بیێنه ئینه: یا دلێ یانهو "شا"یهنه واژێش پنه تاشا، یان دلێ یانهو "کهیخوا"یهنه واژێ و تاریخش چنه بهركێشا!
ئهگهر ویهردێما حازرێ بیێنێ پهی هوروهزنهی، وهڵاوهكهردهی و پارێزنهی زوان و ئهدهبیاتوو هۆرامانی ههر جوره سهختی، رهنج، مهینهت و زهحمهتێو به گیان و دل قهبوول کهرا، ئهگهر راشا پهی ئێمه كهردهره و ناستشا خوانهكهش پیچیۆوه و كریۆ دارهره، یهك مسقاڵ شهك، عوزر و بههانه ناردێوه و نهبهردێنه دڵتا و بزاندێ كه ئارویچ حهر ئانه ئهركمانا.
پهی برێویچما كه به وههم و خیاڵهوه تهماشهو دنیای كهرا ههڵای ئاشكرا نهبیهنهوه و نمهزانا راو هۆرامانی دلێ ئازادی، ئهندیشه و حقوقو بهشهریهنه ویهرونه نهك دلێ جوغرافیا و ناسیۆناڵیزموو كوردیهنه.
داخوم ئهگهر روحوو یۆ چا پیره گۆراما چڕمێوه و ئارو هۆرامانیش نیشانه بدهیمێ نهواچو:
ئهی بێ خیرهتا! ئاوهرووتا بهردێنمێ و نامێتا كوره كهردێنمێوه! خو ئانه ئێمه بێ هیچ ئێمكانات، كهرهسه و تكنولوژی كه ئینا وهروو دهساو شمهنه، زوان و ئهدهبیاتهكهما ئیپهر تا ئۆپهروو ئێرانوو ئاوهختیشه گێرتهبێره و كهردهبێما تاجهو سهروو زوانا. دانشمهند، شێخ، ماموسا و قازیش پنه پهروهرده كهرێنمێ و ڕوانهو ئیلا و ئهولایشا کهرێنمێ. بهڵام سهد داخ و حهیف شمه نهتهنیا نهبهردهنتانه دلێ وانگا، فێرگا و مێدیای بهڵکووم قسهكهردهی، وانهی و نویستهیچش به كهسری شان مزاندێ و ئاوهزوو ئانهیچتا نیا دلێ خیابان و بازاروو شاریهنه باردێش سهروو زوانیتا!
بیهی، واژێ، جمەی
وەڵێ ئانەیەنە "ڕا" و ڕاوین" و "مەبو و نمەبو" وێما بدەیمێ بەر و ڕەوت و ڕەوەندەکەی دیماشکرا کەرمێ، مشیۆم پەرسمێ ئەوە وێما: زەروورەت و ئەهەمیەتوو زوان و ئەدەبیاتوو هۆرامانی چێشا و بەرزو گەشەوە کەردەیش پەی چیشی بونە؟
مەگەر کەم زوانێ ئینەی دنیانە و کەم ئەدەبیاتێ وەڵکۆتێما ههنێ؟
مەگەر کەم شاهکارێ جەهانیێ و کەم دیوانەشێعرێ ئەبەدیێما هەنێ؟
ئەگەر بە چەموو سوود و قازانجی مادیەوە تەماشەو زوان و ئەدەبیاتی کەرمێ، هیچ وەخت نمەتاومێ یەک سەدوموو ئا کتێبا کە دەربارەو عیلم و تکنولوژیەرە بە زوانهایتەر نویسیەینێ هورگێڵنمێوە بە زوانوو وێما یان حەتا بە زوانوو "فارسیی" و "عەرەبی" یچ!
دەی خاسا مادامێو کە پاسنەنە ئی درەختە قەدیمیە قروڵ و لەق و گەڵا وشک بیە و ریشەدارەما پەی چێشی؟
پەی هاگاوە بیەی گردیما لازما واچیۆ: ئێمە ئێنسانێ بە گردەوە و بێ ئانەیە کە تەماشەو "رەنگ" "زوان" "جوغرافیا" "دین" و نژادوو هەنترینی کەرمێ دلێ روح ، جەوهەر و نیازەنە پسنەنمێ یۆترینی و هیچ فەرقێوما نیا پێوەرە.
بهڵام برێوما رەنگ، بەعزێوما زوان، تاقمێوما جوغرافیا، کەسانیویچما دین و نژادوو وێشا گۆرەتەر مزاناو ئەجوشا تەنیا قاڵبوو وێشا دروسا و بە زور و زەڕو فێڵ گەرەکشانا بلمێ سەروو دەسەو ئادیشا. خو ئەگەریچ بنەو ئی تەشک، رەنگ و رواڵەتا وشکنمێ میاومێ پانەیە کە هیچ کەس بە ئێختیار، ئاوەز و عیلموو وێش ئا قاڵبێشە وەشێ نەکەردێنێ و بێ هاگا کۆتەنەنه دلێشا.
ئەگەر کەسێو، کەسانێو، گروێوە، تاقمێو یان دهوڵەتێو گەرەکشا بو بە سیاسەتیوی دیار و نادیار خەلکی غەڵەتنا و جە قاڵبێوەنە بەرشا باراو بەراشانە دلێ قاڵبێوتەری ماچمێ سیاسەتەکەشا نامێش: فاشیزم، شووینیزم، دیکتاتوری و... چوون بنەرەتەنە بیەی ئا قاڵبا رەنگاورەنگی و جوراوجوری؛ ڕا، دید، فام، راوین، ئەندیشە، ئەدەبیات و... ش ئینا چنە کە ئێدیچ وێش یانێو:"ژیواو هەرەقەتینوو ئینسانی"یان "خودوو زیندەگی".
هەڵای ئینسانوو ئارو "وەرهورزی دلێراسینی" نەیاوان پانەیە کە: گرد کەس "هەقێوە تایبەتییە" و" باروومیوی جیاکار" و"کیانیوی وێپاش" هەن و هیچ کەس نمەبو و نمەکریۆ هەقەو کەسێوتەری فەوتنونە و پا وزۆنە دلێ باروومو یۆتەری و وێپا بیەی یۆتەرانی گەرەشێل کەرونە. ئینسانوو وەرهورزیی(شرقی)، ناسیۆنالیسم کویا، دین کویاو دیکتاتور کویان پۆچی هەمیشە دەس بە شمشێر ملو رانە و گرد کەسی بە دژمەنوو وێش وینونە!
دلێ وەزعێوێ چێمنێنە گەرەکما واچوو: زوان و ئەدەبیاتەکەما سفرە و خوراکوو روح و ژیوایما، لایە لایەما ، هاوارو دادما، وەشی و شادیما، سوز و حێسیما و سەختی و مەرگیمانا.
مەگەر ژیوای هەرەقەتین غەیر چینیشا چێشتەرا؟
وەختێو بەزوانێو غەیر جە زوانوو وێت قسێ کەری، ئەجوت کەسێوتەرەنی و یۆتەر بە یاگو تو قسێ کەرونە بە چەمپێک زوانێوتەرت قەرزکەردەن و کەسی دوەم قسێ کەرونە. یانێ تو دلێ قاڵب و لیباسوو وێتەنە بەر ئامانی، چوون ئا حێس و سوزە ئا ویرەوە ئاردەی و زیننەوە بیەیەو یاد و خاتراتوو ویەردەیتە نمەتاوا پەیوەندیوی دەروونی پتەو چنی ئارو، هیزی و سەبەیت وەش کەرانێ.
پۆچی وەختێو کەسێو ڵاڵیۆوە ئۆ خودای، گرەوۆ یام قینی کەرونە ، خەرەزش جمو و هاوارێش بەرزێ باوە، نمەتاوۆ بە هیچ زوانێو ئیللا زوانی ئەداییش نەبو دەروونش هاڵی کەرونەو رەوانش سرەونونەو بسیۆوە. هیچ شاهکاریوی جەهانی نمەتاوۆ ئا حێسە قووڵە و ئا سوزە هەرەقەتینە و ئا پەیوەندە پتەوەیە کە بە ئەژنیەی رازێوە، شێعرێوە یان گورانیێوە هۆرامییە دەروونوو تونە هورکریۆ، هوربێزنونە.
مشیۆم ئینەیچە واچمێ : ههر ئینسانێو ژیوایشهنه یهک زوانی دهروونی یا هووییهتیش ههن. چوون ئینسان متاوۆ تهنیا یەک "خودی واقێعی" و یەک "حێسی واقێعیش" بونه. ئینە ئەسڵێوی سەلەمیان دلێ دەروونشناسیەنە.
پەی ئینسانی هۆرامی زوانیچ ئا زوانە ههوییهتیه "زوانوو هۆرامیی"ن. هەڵبەت یاگێش هەنە برێو نەئاوەزیۆشا، بە درو وێشا برمانا، نەوەشێ با یان بە هەر مەرەزیوی سیاسی و دەروونی گرفتارێ با و نەتاوا ئانەیە واچا.
کەسێو زوانەکەو وێش بە کەم مزانو یان کەروش سەکو پەی زوانێوتەری، کەسێو نمەتاوۆ دنیای بە چەمێ وێش وینونە و پسنە کورێوی بە دەس و گوچانەو یۆتەریوە ملو رانە، بێجگەم ئانەیە واچمێ ئی کەسە پرپوڵ دەلیلە و پرپوڵ ویرە توقان و سرش شیویان وەنە و کریان شاخێ ناسیۆناڵیسمیوی کەڵەگاو سفەتیرە هیچێوتەر نیا دلێ کیسەو ویر، ئەندیشە، ئاوەز و سەوادیشەنە.
ئارو کە ئی هەقیقەتە گۆرەیە وینمێ و مزانمێ گردوو ئینسانا بەرابەرێنێ و جەوهەرەنە یۆینێ و فرەو کەمیشا ماعناش نیەنە و هەر تاقێو پسنەنە گردی و گردیشا عەینوو تاقێویەنێ، مشیۆم چەنی ئی زوان و ئەدەبیاتیە پەی ئا ئینسان یا ئینسانە هۆرامی زوانا راس و ساق کەرمێوە و بە تەرزێوە ئارویانە پەنەش بنویسمێ و وەڵاش کەرمێوەو سفرەو لوغەتەکا، ئیستێڵاحەکاو مهفهوومهکاش فرەتەرێ کەرمێ؟ چوون هەرچی مەیدانوو لوغەتەکاما فرەتەر بو پسنەنە دەسینە و کەرەسەو کاریچما فرەتەر بو، یانێ: دیدێ، ئەندیشێ و بەرویرێچما عالتەرێ ، وازتەرێ و گردەلاتەرێ با. دیارا دەستور زوانەکەما چوارچێوەدار و قەویا و هیچ تەرسێوەما چا بارەوە نیەنە.
بەنا پانەیە متاومێ واچمێ: دەوروبەرمانە چوار زوانێ هەنێ، چنی دویشا هام رەگەزو هام یانێنمێ و تێکەڵبیەی فرەما هەن(فارسی و کوردی)، چنی یۆتەریچشا هام ریشێنمێ (ئینگلیسی)، چنی ئەویچیشا (عهرهبی) هەر پاسنە کە واتما هام جەوهەرێنمێ و دینەکەما ئادیشا ئاوردەن و هەزار ساڵێن زوانەکەشا تێکەڵوو زوانەکەیما بیەن. وەشبەختانە متاومێ نە تەنیا چینیشا کە نزیکێنێ بەڵکوو جە گردوو زوانەکاو دنیای هەر بارێوەرە کە لازم بو دەسباری و یاردەی بوازمێ.
گەرکما کوتا و ئازیارە پلیزگێوە گولالێ وزوەنە دلێ راکێ و کەمێو روشنەش کەروەوە تا دماتەر کەسانێوتەر بە دانش و ئاگاهی فرەتەرەوە روچنێوی گۆرەما پەی کەرارە و گرفتهکاما لابهرا.
پەرسێوە گۆرێ و موهێممە ئێچێگەنە مەی وەرەوە ئینەنە: کام واژا بهکار بهرمێ خاستەرا؟
پەی جواب ئەوەدای بە ئی پەرسێ مشیۆم نەختێو مدرمێرە و بزانمێ وەختێو زوانەکێ مەیانە دلێ هەنترینی ئەسەری "وەر بە وەر" یان متقابلشا چەیناو کامێشا تاویاوه دلێ ئهویشانه. دیارا پەرسەکێما فرە سەختە نیەنە، چوون متاومێ پەی جوابیش تەماشەو دەوروبەریما کەرمێ و دەس گێرمێ پا قاعیدە و قانونیەوە کە ماچو: هەر خانەوادێو هەر دەسە و گرویوە هەر تایفە و حکومەت و زوانێو کە داراو قەواعید و چوارچێوەی قەوی و دەسەڵاتی فرەتەری بو دێرتەر مڕیۆنەو وڕورە.
پەی نمونەی:
وەختێو ساڵەو 1606(عیسایی) ئەرتەشوو فەرانسەی ئێنگلێستانش گێرتەرە، هەزاران واژێ فەرانسەویێ لوەینە دلێ زوانی ئینگلیسی، بەڵام شمارێوی فرە کەم واژێ ئینگلیسیێ ئامەینە دلێ فەرانسەی. چوون زوانی فەرانسەوی دارو قەواعید و ئوسلووبی زوانپارێزی قەوین پا سادەگیە ئیجازەو ئەنەلوای هەر واژێوێ پەی دلێ وێش نمەدونە، هەڵبەت بە یاردەی دەسەڵاتە قەویەکەو ئاوەختیشە. ئارو ئەگەر گەرەکت بو جملێوە ئێنگلیسیە بنویسی بێ یاردەی فەرانسەی نمەکریۆ. بە راسی نمەزانمێ واچمێ وەشبەختانە یا بەدبەختانە، چی دەورەنە عێلم بە جورێوی کامڵ کۆتەن دەسوو زوانی ئینگلیسی و نە تەنیا فەرانسە بەڵکوو هیچ زوانێوتەر یاراو بەرابەری و کێوڵکانێش نیا چنی.
تێکەڵ بیەو هەزارو چەندسەد ساڵەو زوانی فارسی چنی عەرەبی تەماشە کەردێ، ئارو بێ بەکار بەردەی کەلیمێوە عەرەبیە بە گیانکەنشت بنجکێوە فارسیە منویسیۆ! هەرچەند نمەزانمێ زوانی فارسی وێش بەتەنیایی و بێ دەسباری و یاردەی زوانی عەرەبی چەنی گەشە و نشە پەیدا کەرێ بەڵام پاسە دیارا جە تێکەڵ بیەی چنی زوانی عەرەبی _حەر پسنە ئینگلیسی_ فرەتەر نەفعەش بەردێنە تا زەرەر. دیارکە و دلیلێچما شێعرێ ئی شاعێرە نامدارانێ پسنە: "حافز، سهعدی،مهولهوی، خهییام" کە سەرەشا دلێ ئەدەبیاتوو جەهانیەنە جە فرەو شاعێرەکا سەرتەرا. یاگە پاچشا دلێ شێعرەو شاعێرە هۆرامیەکانە دیارا. مشیۆم دیسان ئینەیە واچمێ کە زوانی فارسی و هۆرامی هام خانەوادێنێ و بڕێویچ ئینەی سەروو ئا باوەریەوە:" زوانی فارسی رووکەشێوی سادەو زوانی هۆرامیا.(بابا شیخ حسینی، هامشی بر دانش زبانشناسی پهل 289). چا دەورەنە وەختێو زوانی فارسی سەرەش بەرئاورد و "زوانوو دهرباری" وەش کەریا، زوانی "هۆرامی" کۆتەوە کەراخ و دریا دەسوو فەرامووشیەوە و بی بە سەکو، هەماروو لوغەتا، چێرخان پەی بەرزەوە کەردەی زوانی مللی. وەختێو زوانی کوردیچ دەورەو دنیاو مودێرنیەنە گوچانەش گێرتە دەسەوەو گەرەکش بێ هورزۆوە، ئاڵوچیا تەنە زەخمارە چن هەزار ساڵەکەو زوانی هۆرامیەرەو وێش راس کەردەوە. زوانی کوردیچ (سورانی) چننەها ساڵێ چیەو وەڵی بە هورئەوەگێڵنەی شێعر و کەشکوڵە هۆرامیەکاو بەرکێشتەی واژە رەسەنەکاش پاش نیانە دلێ دنیاو نویستەی.
نەتیجێوە روشنەو ئاشکرا بە پاو ئا فاروجمەیە سەرەوە واچیاو کریۆ بەرش بارمێ وبدەیمێش بەر ئینەنە:
ئا زوانێ کە قاعێدێ و ئوسلووبێ فرێشا هەنێ، پسنە: عەرەبی، فەرانسهوی و هۆرامی ئەگەر بلانە دلێ زوانێوتەری بە قەواعێد و ئوسلووبی کەمتەرەوە ، زوانە دوەمەکەی بەقووەت کەرا.
ئهی پێچەوانەش چهینا؟
وەشبەختانە زوانی هۆرامی "بێدار"ێ فرێش چەنەنێ و تەوان و عیلموو ئانەیشا هەن رەسەنی جە نارەسەنی جیایێ کەراوە.
محەمەد مستەفازادە.مەریوان 11/6/1390روجیاری