ورڏهباسێو سهروو دلێگروو شێعرهکاو لالۆ "مۆمن نۆدشی"یهوه - ئۆمیدحهبیبی
پۆختهو وتارهکهی :
چی وتارهنه تا وا حهننا لیڤیابۆم پهی، حهز پانهیمه کهرڏهن دهس بنیهو سهروو ئا تایبهتمهندیا که جه دلێگروو شێعرۆ لالۆ مۆمن نۆدشیهنه ههنێ و دلێ دنیاو شێعرێ کلاسیکێ ههورامیێنه یام ههر مهپیڤیا یامکهتی ئهر تاک و تووک گنا وهروو چهما مهکریۆ پێسه ڕهوتی شێعری ئێژانهوکێشانهشا کهری. ئیجا پنهوازا ههرچی بنهڕانه ئیشاره به دوێ خاڵا دهو : یۆ ئانه که به داخێوێ گرانهوه تا ئیسه هیچ داستانهشێعرێوه جه لالۆ مۆمنی نهکریهینه به کتێب تا ئا ئازیزێ که شۆنۆ ئی ههرمانا هۆرکهرا فرهتهر بیاڤانه ڕادهو ژیری ئا هۆنیاره وهشهویسهیه، تهنیا لالۆ مۆمن به لێریوی هێقمهوه فرهو هۆنیهکاش به دهنگوو وێش واتێنێنه دهنگ هۆرگیرێ (شریته) و پا جۆره شێعرهکێش جه فهوتیای و دلێنهشیهی گل دهینێوه منیچ پهی ئی پهیجۆریهیه کهڵکم چا نهوارا هۆرگێرتهن. خاڵێوهتهر ئانێنه که چیهولا ههر یاگێوه باسوو شێعرێ کلاسیکێ ئامانه وهر مهبهست ئا هۆنیه دهبڕگهیێ یام ده هێجایێنێ که ههر جه کۆنهوه تا ئیسه مهنێنێوه پهیما
واچهبنهڕهتیهکێ:
شێعرێ کلاسیکێ ههورامیه،لالۆمۆمن،تهنز،ڕئاڵیسم،نهوهشیێ کۆمهڵگای
وهڵینه:
بهپاو ئا بهڵگا که جه ویهرڏهنه مهنێنێوه و کهوتێنێ دهسوو پڕزۆ ئێمه، متاڤی واچی به شیویوی ڕێکوپێک شێعرێ کلاسیکێ ههورامیه جه قهڕنۆ دووی کۆچیهوه دهسش پنه کریان و هۆنیارێ پهی بهر وسهی سۆ و ههستوو دهروونیشا چا شێعرێ کهڵکشا هۆرگێرتهن که ههروهرهنه ئی شێعرێ وهسێنهنه دلێ کۆمهڵگاو ههورامانی، بڕهوش پنه دریان و شۆنۆ بهرزهوه بیهیش به دهسوو سێکۆچکه ئهژناسیاکهو بێسارانی، سهیدی و مهولهوی ئیسهیچه فرهو هۆنیاره ههورامیهکا نهرم ونیانی و شارهزایی وێشا پا جۆره شێعرێ کهرا ئامیانوو ئهدهبیاتهکهیشا. مامۆسا "ئهیۆب ڕۆسهم" ماچۆ به قسۆ بڕێو جه سهرچهمهکا جه قهڕنۆ دووی تا پهنجی کۆچی هۆنیارێ کوردێ، فرێشا سهروو ئایینوو یارسانیهوه بیێنێ که کریهینێ به دوێ بهشێ :
یهکهم : ڕابهرێ و پیرێ یارسانێ
دووهم : شۆنکهوتێ ڕابهرهکاو یارسانی (ئهیووب ڕۆستهم- ههورامان- بهرگی یهکهم و بهرگی دووهم- لاپهڕه 506)
یانێو بهپاو ئا قسێ کریۆ واچی یۆوهمین دهسپنهکهرێ شێعرێ کلاسیکێ ههورامیێ جه دلێ تانوپۆ ئایینوو یارسانیهنه هۆرسێنێ و ئیسه بهرههمهکێشا جه کتێبه دینیهکاشانه پێسه "سهرنجام"ی هۆرگیریهینێ. چا هۆنیاره دیاراشا کریۆ ئیشاره پینیشا دهی :
باڵوولی ماهی، بابا لۆڕهی لۆڕستانی، بابا ڕهجهب لۆڕستانی، بابا حاتهم لۆڕستانی، بابا نجووم لۆڕستانی، بابا سهرههنگ دهودانی، بابا قهیسهری ههورامی، بابا سرنجی کهلاتی، بابا گهرچکی ههورامی، دایه تهورێزی ههورامی، مۆبارهکشا= شا خۆشینی لۆڕستانی، جهلاله خانمی لۆڕستان، بابا تاهێری ههمهدانی، فاتمه لۆڕهی گۆران و..........(ئهیووب ڕۆستهم- ههورامان- بهرگی یهکهم و بهرگی دووهم- لاپهڕه 508)
دماو ئی شاعێراره که پهی مهرامه دینیهکاشا و پاڵپشتی جه ئایینهکهیشا شێعرهشا واتێنه، ههروهرهنه خهڵکانێوتهر کهوتێنێ شۆنۆ ئاڏیشا و دهسشا به شێعر واتهی کهرڏهن ههڵبهت مشیۆم واچیۆ که بهپاو سهرچهمهکا تا قهڕنۆ پهنجی کۆچی شێعره تهنیا سهروو باوهڕه دینیهکاوه نریهینهره و چاوهختهولا شاعێر جه هۆنیهکاشهنه دڵداری و چێوانێتهرێش باس کهرڏێنێ. (ئهیووب ڕۆستهم- ههر ئا سهرچهمهو وهڵێ).
بهگرڏوو ئا چاڵ و بهس و قۆرتا که ئامهینێ وهرهڕاو کاروانوو شێعرێ کلاسیکێ، ئا کاروانه تا ئێگه یاوان و ئیسهیچشه سهرهوه بۆ فرهو هۆنیاره ههورامیهکا چا تهرز شێعرێ کهڵک گێرا که یۆ چانیشا لالۆ مۆمن نۆدشیا که چی وتارهنه سهروو دلێگروو شێعرهکاشهوه باس کهروو بهڵام به خاسش مزانوو وهڵێنه پهی ئهژناسنای فرهتهریش به وانهری ئازیزی دالێو جه بارهو ژیوایشهره باس کهروو.
لالۆ مۆمن کێن؟
مۆمن بروومهندی کۆڕوو "محهمهد"ی ساڵۆ 1320ی ڕۆجیاری هامسات چنی قوولهو شهڕوو جههانی دووهمی و چێرهوزوهر بیهی دهسهڵاتوو ڕهزا شای جه شاروو نۆدشهینه ئامانهنه ژیوای و یهکهم کهڕهت چهمێش دنیاشا دیهن. لالۆ مۆمن چا سهردهمه تاڵهنه پێسه فرهو زاڕۆڵه هامتهمهنهکاش وهروو ناچاری و پهی یاوای به تیکێو نانێ ئاوارهو ئی ههرد و ئهو ههردی بۆ و تاموو کۆلهمهرگی و نهڏاری و خهفهتی چهشۆ. چا بنهڕاو ههرزهکاریشهنه پێسه نۆمسی لاو ئی ئۆسا و ئهو ئۆسایهوه چۆڵێ ههرمانا هۆرکهرۆ تا باروو سهختوو ژیوای مازیش عهینوو گۆچانێ نهچهمنۆ!!، فرهو یاگاو کوردستانی مڏۆ پهی، ههر ئا گێڵایه بۆ نوونگهو چهمهوه کهرڏهیش و پێسه دیکارتی فهیلهسووف ماچۆ سهفهر لالۆ مۆمنی خاس خاس پهروهرنۆ. دماتهر جه شێعرهکاشهنه ئا گێڵایه ڕهنگ مڏۆوه!. لالۆ مۆمن ههر پاسه که وێش ماچۆ جیاکار چانهیه که ناکڵۆکاری ژیوای ورینیش مهڏۆ وانایش تا سهر بهرۆ و فێرگانه مهنۆوه بهڵام ئێڏ کۆڵ مهڏۆ و فێروو ئهوهوانای بۆ،یۆوهم کهڕهت هۆنیهکاو مامۆسا پایهبهرزهکا پێسه بێسارانی، سهیدی و مهولهوی موانۆوه و مهژگش شڵێڤیۆ!!. بهگۆش شل کهرڏهی به ئا شێعرا ههستی ناسکش گنۆ جموجۆڵ. که گنۆنه ویروو شێعر واتهی، دوورهوه کهوتهی جه خهرمانۆ وهشهویسی ئهڏهی نازارێش چنی زقم و سهرڏاوسۆڵهو نهڏاری با به دوێ نوونگێ کاریگهرێ که لالۆ مۆمن زۆخاوهکاش مجۆره سهروو کاقهزی و چاگه سراڤنۆشا. چا وهختهوه تا ئیسه لالۆ مۆمن چننێ داستانهشێعرێش واتێنێ که یۆ جه یۆی وهشتهرێنێ و به چهمیوی ڕئاڵی نۆقسانیهکێش کلکهنیشانێ کهرڏێنێ. ههرچن خهڵکهکهی به نهوار ئهژنهڤیێنێ بهڵام وهروو چوارچۆی ڕئاڵیستیشا فرهو کۆماڵانه بهیاگۆ کینایهی بهکارشا مارا. پهی نموونهی فرهو ههورامیهکا وهختارێو چهمشا گنۆ نابهرامبهریه کۆمهڵایهتیهکا و فهرق وسهی گهڏا و دهوڵهمهنی گرڏ هاوار کهرا و ماچا :
دهوڵهمهن کهرۆ قسهی بێ سهمهر
خهڵکی گرڏ ماچۆ ئافهرین شهکهر
گهر گهڏا کهرۆ قسهی فێردۆسی
خهڵکی پنهش ماچۆ بۆخوا خاس مڕێسی (داستانهشێعرۆ "فهقیری"
ئاهۆنیاره ئازیزه دماو حهفتا وههاراره که به چهم دیێنێش ئیسه ههرئهرهنیشتهو شاره وهشڵانهکهو نۆدشهیا و تهمهڏاروو چهم پنهکهوتهی وههارانێو تهریا و ئێمهیچ تهمهڏارێ چهم پنهکهوتهی داستانهشێعرانێوتهری چاڏیهنمێ که ئاواتهوازهنا ئاواتوو ههر دوه لایما گا بهی. (چهم پنهکهوتهی چنی لالۆ مۆمن نۆدشی – ئۆمید حهبیبی – زمسانوو ساڵۆ 1390ی ڕۆجیاری ).
شکێوهش نیهنه چنه که شێعرۆ لالۆ مۆمنی شێعرێوه بنج و بهتانهدارهنه. بهباوهڕم ئا تایبهتمهندیێ که جه شێعرهشهنه گنا وهروو چهمی بڕێو یاگانه بهڕاسی وێنهشا نیا و متاڤی واچی وێش بنهڕهتبڕوو ئا جۆر ڕهوتیهنه دلێ ئهدهبیاتی ههورامیهنه و بڕێو یاگاچهنه ئا نهوع ویرهوه کهرڏهیه فره کهم لاو ماباقی هۆنیارهکاوه دیاریش دان ههر ئانه بی نوونگهو ئانهیه دهس کهروو ڤشکنای و لهیهکهوهدای شێعرهکاش و بهپاو هازۆ ئاوهزیم ئا تایبهتمهندیێ که جه شێعرهشهنه چهمم پنه کهوتێنێ جه چن خاڵهکاو واریهنه ئارڏێنێم و پهی ههرکامیشا چن نموونێوم جه شێعرهکاش ئارڏێنێوه.
1- ئهرهڕنیای و لادای جه دنیا باوهکهو ڕۆمانتیسمی :
ئهگهر تۆتۆ شێعرێ کلاسیکێ ههورامیێ ههر جه بنهڕاوه تا ئیسه هۆردهیمێوه و خاس هۆرشڤشکنمێ گنۆوه سارا پهیما که هۆنیارهکێما پنهشا وهش بیهن پی چننه بێجگهم باسوو سرووشت، دڵداری، شیوهن کهرڏهی پهی مهرگوو ئازیزیوی و ئهوهلاڵیای جه خوای زیاتهر قسێوهتهر نهکهرا و چا دنیانه نهترازیا. به واتێوتهر شاعێروو مهحاڵوو ههورامانی بهکهڵک گێرتهی جه خهیاڵی تێژ و ههستی پاکیش یام شێعرهش چنیێنه کهش و کۆی ئهوهڕازیاو ههورامانیهره یام باسوو باڵاو دڵدارێ زڵف دێزێش کهرڏهنش یامکهتی وهروو کهرڏهواش پهڕهدڵ لاڵیانهوه خوای!. حهشاش چنه مهکریۆ که خهم و خهفهت یۆ جه بنهڕهتیتهرین فاکتهکاو شێعرێ کلاسیکێ ههورامیێن، شاعێر یام جه تۆریهی نازارهکێش پهژارێ ڤجارۆ یام وهروو ئانهیه ئیسه پیر بیهن و دهورانوو ههرزهکاریشهنه نهتاڤانش نما و ڕۆچهو وێش بهگا بارۆ دانش پێوهره!!، وهختاریویچ وهششا پهنا بهرۆ کهش وکۆ ڕهنگینهکهو ههورامانی و باسوو یاگه به یاگهیش کهرۆ و ماڵۆ سینهشهره که وهڵاتوو من ئهوهڕازیاتهرین نیشینگهو دنیایا!. چی تهرز شێعرێنه بێ هیچ شکێوه شاعێرهکێما جوانتهرین سهناعاتی ئهدهبیێشا خۆڵقنهینێ و ڕهنگا جه فۆرمهنه کهم جه شاعێره دیاره جههانیهکاچ نهبانێ. خهیاڵی ناسکشا ڕۆمانتیسمیوی مهکینش وهش کهرڏهن(ههرچن پاسه مڏۆ چهمهوه پێسه ویرچهمیوی(قۆتابخانه) ڕۆمانتیسمشا نهنیاره بهڵام شێعرهکێشا گنانه وا چوارچۆ). هۆنیار چا دنیا خهیاڵیشهنه تهیمانێوه دهوروو وێشهنه تهنۆ و تهنیا باسوو ئێش و وهشی وێش کهرۆ و کارش نیا سهروو ئیڏی و ئهویهوه!. شێعرهش خزنۆنه کۆنجێلهو تهنیایش، پنهش وهش نیا بزنۆشهره و حهز کهرۆ هۆنیهش تهنیا پهی وێش بۆ و هیچ کهستهر!! بهڵام لالۆ مۆمن خڏێ مهڏۆنه ئا دنیا وهرتهسکهیه و وێش چاگهنه مهبینۆوه بهڵکووم گهرهکشا شێعرهش پێسه جامیوی وهشی و نهوهشیهکاو کۆمهڵگاکهیش برمانۆ به وهردهنگیش، گهرهکشا شێعرهش ڤهزۆنه دلێ خهڵکی و نهڏامهتیهکاشا باس کهرۆ، گهرهکشا پا بنیۆنه جههانوو واقێعی و دهنگوو ئهوهنهبڕیاو خهڵکی بۆ و بهرهکۆ خهیاڵی وهره دۆ. جه داستانهشێعرۆ "مام حاجی"یهنه به شیویوی ژیرانه ئا ههرمانێ کهرۆ و ماچۆ :
یهک ڕۆ زمسان بێ، سهرڏا و گهرڏهلوول
بهڏهن بێ پۆشاک، دڵ مات و مهلوول
نه چای نه هارڏێ نه قهن نه نهوته
زاڕۆڵه ماتهم وێنهی کۆس کهوته
وانهر که شێعرهکاش موانۆوه نۆقسانیهکا تهنیا هینێ هۆنیاری مهڤینۆ بهڵکووم که خاس ورڏ بۆوه مزانۆ دهرڏه دهرڏۆ ئاڏیچیهنه!!. یام یاگێوهتهرهنه پێسه تابڵۆ نهقاشی، گیروارڏهیی و پهک کهوتهی مارۆ وهروو چهماو و ماچۆ :
پاپۆش کڵاشه شره و پابهرهم خاما
بهشکوو زیاڏ نهبۆ زیندهگیم کاما(داستانهشێعرۆ فهقیری)
هۆنیار ئانه ڕێکا ماچۆش، تاڵی ژیوای مارۆ وهروو نهزهرۆ منی وهردهنگی، خهیاڵی وهر مڏۆ و پیچیۆنه واقێعوو کۆمهڵگاکهیش. لالۆ مۆمن جه داستانهشێعرۆ "ههره کهوڵه"ی که بهڕاسی یۆ جه شاکاره ئهدهبیهکاو ههورامانیا و بێسێ ودوو کریۆ واچی جه ئهدهبیاتی ههورامیهنه وێنهش نیا جه زوانوو ههره کهوڵهیهوه(ههره کهوڵه نهمادوو ئینسانیوی مهینهتدار و بهڏبهختیا) مهینهت و بهڏبهختی بهشهروو کۆمهڵگاو ههورامانی به شیویوی مهکین مڏۆ نیشانه و ماچۆ :
بهعهمرم یهوی نهڏیێنێم به چهم
شهوهر و یۆنجهم ئهمن نهنیان دهم
خۆراکم شهخهڵ یا تۆکڵ شۆتی
بهشکهم گۆزهرانم بۆ به قلهو جهوتی
چا داستانهشێعرێنه ههره کهوڵه لاڵه و شفاش بهرۆ لاو لالۆ مۆمنی و ماچۆ کاکه فهرهج(نهمادوو زۆڵمی) ههر ههرمانێم پنه کهرۆ و مهپهرسۆمهوه پهی، وارڏهم مهڏۆ، به تێڵا کۆشۆم!!، منیچ یاغی بیهنا و ڕهمانا و ههرمانهش پهی مهکهروو!!
دیم لووشکهو ههری تهقهش دا بهرهی
ئاماوه جواب جهنابوو ههرهی
واتش مۆمن گیان پهنام ئاورڏهن
ئارۆ یهرێ ڕوێن هیچم نهوارڏهن
لالۆ مۆمن پهرسۆشهوه ڤنه و ماچۆ :
واتم ئێننه ههوڵهنی ئێننه بێوێنی
ئهمن مهژناسووت تۆ ههروو کێنی؟
ههره کهوڵه جه جوابهنه ماچۆ :
ههروو فهرهجی ههره کهوڵهنا
ڕهمهی ڕهمانا پهوچی ههوڵهنا
که هۆنیار چا داستانێنه بهزهیش مهیوه ههره کهوڵهیره و قسێ کهرۆ چنی کاکه فهرهجی که چی پاسه کهرۆ به ههره کهوڵهی، جه جوابهنه کاکه فهرهج ماچۆ :
ئهگهر ئاڏ بێدهنگ بارم پهی بارۆ
بێ سهڕهسهڕ بۆ و هیچ دهنگ نهکهرۆ
شهرته بۆ منیچ خاس وهیش کهروونه
سمێش تاشوونه و ناڵێش کهروونه
بهڕاسی نیشان دای مهینهت و کۆلهمهرگی پا جۆره و جه زوانوو ههریهوه، ههرمانێوه ئهدهبیێ تازێنه که کرژوکۆڵ لوانه دلێ دڵوو خهڵکی و ئێننه حهزشا پنه کهرڏه که تهنانهت فرێشا دۆگهبهدۆگه وهرهشا کهرڏه!. شێعرۆ لالۆ مۆمنی واقێع چێشا ئانهیه درکنۆ، جه داستانهشێعرۆ "مام حاجی"یهنه، هۆنیار وهروو نهڏاری ملۆ لاو حاجی و ماچۆ بهشکهم چێوێوم دۆ پنه که گنا قسێ حاجی پنهش ماچۆ :
تهمهڏار نهبی مهڏهوت ههر پاسه
یانهت ههن یا مڵک، زهمین یا لاسه؟
پهناش پهی چێشی، واچوو ڕاسێوه
سهکلێو هارڏه تفیم دهینێ لاسێوه
جه دماینهو دهمهتهقهکێنه هۆنیار ماچۆ حاجی زاناش هیچم نیا، تووڕه بی :
حاجی که زاناش ڕووت و گڏانا
جه یانه و مڵکی خوای پنه نهڏانا
گهڏا بێعهقڵا ههم بێشعوورا
ئهجیانشا ئهمن دینم زهروورا
خهڵکم فریو دان کاسبیم کهرڏهن
پهی ئیعتیباری من حهجم کهرڏهن
هۆنیاریچ دڵش پهڕ بۆ و ماچۆ :
ئینهمه ئهژنی جهرگم بی کهباب
شهرمم هۆرگیریا و ئامانێوه جواب
واتم مام حاجی دهسبڕی بێئینساف
حهیفوو کابهی نیا تۆ کهرڏهن تهواف
ئهمڵاکوو خهڵکیت ئهپێسه وارڏهن
جهرگوو فهقیرات پی نهوعه وارڏهن
ئهگهر خاس بهرههمه شێعریهکاو لالۆ مۆمنی شی کهریهوه چننها نموونێ چامنێ میۆزیهوه که هیچ نیشان جه ئهرهڕنیای ئا شاعێریهنه جه دنیا باوهکهو ڕۆمانتیسموو دلێ شێعرێ ههورامیێ بهڵکووم مرمانۆت پنه که مۆمن نۆدشی پێسه ڕئاڵیستیوی نهوهشیهکێ، هۆرزهوئهرهنیشته قیزهونهکێ و فرهو چێواش جه شێعرهشهنه زهقێ کهرڏێنێوه و جه گرڏوو شێعرهکاشهنه سهروو ئا ههرمانێوه سوور بیهن پهوکای متاڤی واچی لالۆ مۆمن ئا ڕهوتشه جه شێعرێ کلاسیکێ ههورامیێنه تازه دهس پنه کهرڏهن.
2- هۆرچنیهی "تهنزی"ی پهی واتهی کهموکۆرتیهکا :
ئهگهر به شیویوی ساڏه تاریفوو "تهنز"ی کهرمێ کریۆ واچمێ که "تهنز" به ئا چیویه ماچا که بنیاڏم به ئهژنهڤیهیش وهرهڕوو قلیۆوه و لچێش خوه بهرۆشاوه بهڵام دهروونشهنه گرهڤۆ و جهرگش مهیوه ئێش. ماوێوی فرهن که نویسهر و شاعێرهکێ دهوروپشتیما بهتایبهت ئهدهبیاتی فارسیهنه جه "تهنز"ی پهی واتهی نۆقسانیهکا کهڵک گێرا بهڵام بهداخهوه بێهیچ شکێوه به سهرهنج دای به بهرههمه ئهدهبیهکاو ههورامانی متاڤی واچی تا ئیسه ئا جۆر واتهیه دلێ ئهدیبهکاو ههورامانیهنه باو نهبیهن و ههر پاسه که وهڵێنه ئیشارهش پنه دریا هۆنیارهکێ ئێمه خهم و خهفهت و شیوهنوو وێشا جه شێعرهشانه باس کهرڏێنێ وهلیم لالۆ مۆمن جه فرهو هۆنیهکاشهنه به تهرزیوی تهنز خهفهتێ و پهژارێ کۆمهڵگاکهیش زیتێ کهرڏێنێوه. پهی نموونهی جه داستانهشێعرۆ "مام حاجی"یهنه پهی واتهی نهڏاری و پهک کهوتهی ماچۆ :
مڵێ یا سیسهرگێ بلانه وا یانا
ئاوڕووما بهرا چنی دژمانا!
ئهر زوانشا بۆ ئاوڕووم بهرا
سهڏ ساڵێ گێڵا دهم تهڕ مهکهرا!
ههر چا داستانهشێعرێنه یاگێوهتهرهنه ماچۆ :
بێژهمهنیێنه ڕێخۆڵام بڕیان
یۆ هاوار کهرۆ پاڵاکهم دڕیان
دهرڏهم بێ دهرمان مهکریۆم دهوا
نه پاتۆڵ نه کڵاش نه ههنم کهوا
یامکهتی ههر چا داستانهشێعرێنه لالۆ مۆمن باسوو بێدهسهڵاتی خهڵکوو کۆمهڵگاکهیش کهرۆ و وهردهنگی میاڤنۆنه گیروارڏهیهکهی، ههرچن ڕهنگا به یۆوهم کهڕهتوو ئهوهوانایش خۆ بهڵام ڕهنگا خوهو گرهڤهی بۆ! :
دۆن و شهلهمین، ماش و پهتڵه و هڵۆش
جه یانهمانه نهژنیێنهم بۆش
مهگهر خوا وێش وهش کهرۆ کارا
سهڏهقه دانێ گۆشتما پهی بارا!!
جه "مام حاجی"یهنه هۆنیار وهروو زاڕۆڵهکاش که ئاورایێنه تهنگشا ڤنه ئامان مهجبووری وێش ڤزۆ ئهو یانهو حاجی و وهروو وێشهره ماچۆ باوهر مهکهروو حاجی جوابم دۆ، ههر تهگبیرێوم کهرۆ پهی و پاسه نمازۆمهوه!! که چنی حاجی ژهنێ گنۆ قسێ، ئێتر گۆشگیر میاڤۆنه که قسهکێ وهڵێش دڵوهشی وێش زیاتهر هیچیوتهرشا چنه نهبیهن ! :
سا چ حاجی ژهن خوایا وێت مزانی
ڕمووزنێوتهر چامنه به منش نهرمانی
مهچهکێ زروێ ئهجۆ وهنیهنه
ههشه لاشهوه مڵڵا ژهنیهنه!
لووتهش ههر ئهجۆ زهنگهنی لارا
لچش ماچینه خۆ سهر پاسارا!
دڏانش گاوهسن، سهرهش سهوهته
تووشمهوه ئاما من ئی غهیبهته
قۆلش هۆرکهرڏه بێ پاش پاور وا بێ
مهیموون لاشهوه نهقاش کریا بێ
ئیجا چێگهنه شاعێر به ژیریێوی تهمام باسوو تاریفه گۆترهیاو وێش لاو حاجی ژهنێوه کهرۆ تا ڕادهو پهک کهوتهی خاس بارۆ وهروو چهماو وهردهنگی و نیشانه دۆ که بهشهری تهنگ ڤنه ئاما وهروو نانێ درێچ مڏۆ! تۆی وهردهنگ یۆوهم کهڕهت دهس کهری خوهی بهڵام که ورڏ بیهوه مڏهی پێوهره:
واتم سلامهلهیک ئههلوو ئیمانی
حۆریۆ بهههشتی و پهریۆ ئاسمانی
وهڵێنه یهکجار ئهوقات تاڵه بێ
ئهجیاش ڕاس ماچوو فره وهشحاڵه بێ
حاجی ژهنیچ که تاریفێ چامنێ مژنهڤۆ لاشهوه سهمهره مرمانۆ و وێچش جه گرڏ کهسێ خاستهر مزانۆ که ئا تاریفێ مهوهرا پاڏێ بهڵام ههر وهشش مهی و وهڵێنه که چهمێش نهبێنێ کابرهی ڤینۆ ئیسه پا قسا نهرمه بۆ و مازۆ بلۆ لاو حاجی!. جه ههره کهوڵهنه، ههره کهوڵه باسوو نهڏامهتیهکاش کهرۆ پهی لالۆ مۆمنی و ماچۆ :
ئهگهر تهسادف دهس کهروو سهڕای
تێڵام پهی گێرۆ دهس کهرۆ نهڕای
زاوڵێ سهوڕ کهرا با منیچ سهڕوونه
دهرڏی دڵ کهروو دالێو نهڕوونه!
جه "فهقیری"یهنه به تهنزێوه مهکینه ئهوپهڕوو واقێعی مارۆ وهروو چهماو گۆشگیری و وهردهنگی چنی خوهی بهرۆ ویرێره، ماچۆ :
چارهکێو نوهی کهوچێوه خهله
سیسهرگ بهشبهره مڵه سهرتهڵه
پهنج قرانێ پیازی قرانێو زهرڏهچۆ
شکهشا مهبهروو واچوونهش به تۆ
دیسان چاگهنه ماچۆ :
حهتتا پنهکێما مڏۆمانه تانێ
گرڏ ڕوێو پهی ساجی ملمێ سهڏ یانێ
پیاڵهی لچ مڕیا چێڕپیاڵهی ههڕین
ههرچی منیهوش لچ هۆرگێڵوو جه دین
جه "وهزۆ گۆماڵێ"نه پهی نیشاندای قهناعهتوو خهڵکوو ههورامانی، ئاڏیچ نهک پهی پهسینای ئا ساچهیه!، جه چن یاگێنه ماچۆ :
گوزهرانی ساڏه و وهش ویارێنێ
گجیێو حهوت وهیوێش پنه ئارێنێ
نمهڏیوی تازه چنی یۆی نیمداشتی
چوار ڕوێ وشکهژاو جاریویچ چاشتی
کهس بێ کهیف نهبێ گرڏ کهس دهماخ بێ
ماسینشا کۆڵ و تیاره ئۆڵاخ بێ
به سهرهنج دای به گرڏوو داستانهشێعرهکاش میاڤمێنه ئا ڕاسیهیه که لاو لالۆ مۆمنیهوه "تهنز" فاکتیوی بنهڕهتیا پهی واتهی کهموکۆرتیهکا و نابهرامبهریهکا. لالۆ مۆمن گهرهکشا تهنز یۆ چا شێوهو واتهی واقێعهکا بۆ تا خاس وهردهنگ دلێگروو شێعرهکاش گێرۆ و بزانۆ داڵغێ و دڵهچرکێ شاعێری چێشێنێ؟. بهباوهڕم ههر ئا هۆرچنیهی ژیرانهو تهنزێ پهی درکنای نۆقسانیه کۆمهڵایهتیهکا بیهن نوونگهو ئهوهمهنای شیعرێش دلێ خهڵکهکهینه، گۆشگیر جه گۆش شل کهرڏهی به هۆنیهکاش مهمانیۆ، ههست به تیكراری مهکهرۆ و ماچۆ بازهش با چیویوی تازهیچ گنۆ گۆشما!.
سهرچهمه : http://denguhawramani.blogfa.com/