به ڵگه و سهنهدهکاو زوان بیه ی هه ورامی - هۆمایوون محهمهد نژاد
به نامۆ خۆای به رزو بێ وێنه
به زوان ههورامی به شێوه کۆردم
بهڵگهو واتهکا وسهنهدی ویرین پهی زوان بیهی زوانۆههورامی(هۆرامی(
زوان گلێروهبیهی واتهکا فهرههنگ وژیری وزانایی وچهنی ژیوایی خهڵک ومڵهتێوا که جه درێژی زهمانی جه سینهو وێرینی نویسیان وپهی ئیسهی یادگارمهنووه.
یوو ئهچی زوانا زوانوههورامیا؛که جه کۆردێستانهنه به گردی(کۆردهواریهنه)به زوان نامێ بریان،بهڵکوو پێسهونهتهوێو جیاواز ههورامی واچیان.
بهڵگهو سهنهدهکاو زوان بیهی زوانۆههورامی
1-بهڵگه وشێعرنویستهی سهروو پۆسی جه مهحاڵوو جێشانه لاو شاروو سلیمانی(کۆردێستانووعێراقی)به نامۆ:
هۆرمزگان رمان ئاتران کژان
وێشان شارده وگوره ی گوره کان
زۆرکار ئهرهب کردنه خاپوور
گنای پاڵهی ههتا شارهزور
شنو وکنێکان وهدهیل پهشێنا
مێردئازا مڵێ و روی هۆنیا
2-قهباڵه و ویرێنهکێ ونویستهی سهروو تهوهن تاشییهکێ تهنگیوهری که جه خاکوو مهحاڵوو ههورامانی ئیزیهنێوه که به یهره قهباڵهوههورامانی ئهژناسیهنێ وئینه کۆرته باسێو وسهرهنجێو ئا قهباڵا کهرمێ:
1-ئهلف:قهباڵێوشا جه 120ساڵێ وهڵ جه ئهدا بیهی حهزرهتووعیسای(سڵاموو خۆایش وهنهبۆ)
جه ساڵوو1305ڕۆجیاری کهسێو به نامۆ(حۆسهینی)دهروێشوو ومۆریدوو شیخ عهلائهدینی نهقشبهندی جه مهریوهنه لاو تهنگیوهری کوزێو خاکینه پهرجه ئهرزهنش ئیستهو که بهڵگیو/قهباڵێو به زوانوو ئهویستایی سهروو پۆسوو ئاسکی چهنی بڕیو خهتوو زوان پارتی(پههلهوی ئهشکانی)پهشتوو قهباڵهکێ نویسیابێ ودیسان قهوڵنامێو بهڵگهو قهوارێو زهمین بێ که به کهسیۆتهری دریابێ که به خهتوو زوانۆ یونانی نویسیابێ که جه ویرهوهرینه (بنچاقووههورامانی)مژناسیا.
*ئی بنچاق وقهباڵێ ئینه جه مووزهو ئاڵمانی *
2-ب:قهباڵێوشا جه 88ساڵێ وهڵ جه ئهدا بیهی حهزرهتووعیسای(سڵاموو خۆایش وهنه بۆ)
2-پ:قهباڵێوشا جه 21تاکو22ساڵێ وهڵ جه ئهدا بیهی حهزرهتووعیسای(سڵاموو خۆایش وهنه بۆ)
3-ڕهسهنتهرین زوانۆ مهحاڵوو کۆردهواریا چوون1500سالێ بهڵگه و سهنهدی رهسمی و زوان بیهی ههورامی(هۆرامی)جه سینهو تاریخ و ویهرزیهنه نویسیان(زوانۆ رهسمی ئهمیرا ئهردهڵان جه شاروو سنهی وئهمیرابابانی جه شارووسلیمانی)
باوهرشا ئانه بێ زوانۆ ههورامی زوانیوی دهوڵهمهن و وهش و پڕمانا و قهدیمی تهڕا.ژهنوو پیا جه یووی تاقی کریووه وواتهکێش چهنی زوانه ویهرزهکا فڕهتهرنزیکا.
4-جه کتێبۆ(المعجم فی معابیراشعارالعجم)نویستهو شهمسقهیسورازی جه سهردهموو قهرنوو ههشتم قهمهری ئامان که:
(شێعره وهشهکا هورامانی و زوانۆ پههلهوی جه عێڵمووعهروزی پهی جوانهکا عێراقی وانێشاوه وئادێچێ فڕه پنهشا وهشێ نهبێنێ)
لحن اورامن وبیت پهلوی
زخمه ی رود وسماع خسروی
بلندهنگ اورامن بهرگلزاروگلشن
به هربازار وبه هربرزن به هرکاخ وبهرمنظر
ودیسان ماچۆ:وهش تهرین وهزنهکاو جه شێعرهنه به/فههلهویات/نامێ بریا و ئاهنگشا به نامێ اورمنان واناشۆ
ولهحنهکهش اورامن یا اورمنان ماچا.که ئی زوانه جه مهحاڵوو کۆردهواری به زوانۆ ههورامی (هۆرامی) مهشهوورا .
5-واتهو قسێ زانایا ومامۆسایا ونویسهرهکا دنیای سهبارت به زوانۆ ههورامی:
مامۆساههژارمۆکریانی:وهش تهرین وشیرین تهرین زوانوو شێعرێ زوانو ههورامیا.
دیاکونوف روسی:زوانۆ ههورامی(هۆرامی)تایبهت جه شاخه وزوانه کا ئێرانیا.
پروفسورمینس:زوانۆ هۆرامی زوانێوی تێکهڵ بیهی جه زوانو قهباڵهکاو هۆرامانیا(اوستا-پهلوی-یونانی)
فڕهزان وئۆرووپای ئاکریستنسن وم.بنیدیکتسین :
هۆرامی زوانش کۆردی نیاوتایبهت ئینا جه کۆردیستانهنه ژیوو.
عهلامه عهلی ئهکبهردهخۆدا:زوانۆ ههورامی زوانیوێ سهر به وێشا(مستقل)و زاراوێ وقهواعێد ورێزمانێوی تایبهتش ههن.وزوانوو رهسمی مهحاڵوو کوردێستانیا.
6-زوانۆ ههورامی زوانۆ دین و ئایینی یارسان(ئههلووحهقی)به درێژی 1000ساڵێ.که ئینه وێش بهڵگێوا جه زوان بیه هۆرامی ئێسبات کهروو.
7-شاعێری گهورێ کۆردێستانی به زوانۆ ههورامی شێعرێشاههنی وجه مهحاڵوو کۆردهواری بهڵکۆ پێسهوههسارهکاو ئهدبیاتی کۆردهواری دیارێنێ:مهولهوی تاوهگوزی-وهلی دیوانه-ئهحمهد بهگی کۆماسی -مامۆسا مهجزووب و...
1/10/1389ڕۆجیاری
هۆمایون محهمهدنژاد/ مهریوان
سهرچهمهکا:
1-مقدمه رساله ی زبان پارتی:آنتوان گیلن
2-کوه های ناشناخته غرب ایران: عمادالدین دولتشاهی
3-کردها وکردستان:درک کینان /مترجم :مرحوم دکترابراهیم یونسی
4-(المعجم فی معابیراشعارالعجم):شمس قیس رازی /قرن هشتم ه.قمری
5-لغت نامه:علامه علی اکبردهخدا
6-مسائل زبان شناسی نوین:محمدرضا باطنی
7-کردها.ترک ها.عرب ها:سیسیل جی.ادموندز
8-کرد وکردستان:واسیلی نیکیتین
9-زبان شناسی کرد وتاریخ کردستان: بهزادخوشحالی