هۆرامان و ئاسمانی بێ ههساره - 1 (داریۆش ره حمانی -مهریوان )
ئهز ئورومون مهکانم بێ و وهڵاتم.(سهیدی)
وهڵێ گرد چێویهنه: به ئا هۆرامی زوانهنه که حهز کهرا به کوردی(کرمانجی، سورانی، کهلهوری) قسێ بکهرا، بوانا، بنویسا، به ئا هۆرامی زوانانه که حهز کهرا چهنی خانهوادهیشا و زاروڵهکاشا به کوردی قسی بکهرا، به ئا هۆرامی زوانانه که حهز کهرا کێبیهیه (هووییهت/ شوناس) کوردیشا بو و پا کێبیهوه ژیوای ژیونا و شانازی کهرا، به ئا هۆرامی زوانانه که راو مهرامشا، راو مهرامو ناسیونالیسمی کوردین، به ئا هۆرامیانه که حهز کهرا به زوانو ههر قهوم یا مێللهتێوتهرو ئی دنیا گهورێ بژیوا، قسی بکهرا، بنویسا و کێبیهیی گێرا، به ئا هۆرامی زوانانه که ههر حهزێوتهرشا پهنه وهشهن و ههرچێوێوتهر که ئینا ویرشانه، دڵشانه، مهرامشانه و راشانه ماچمێنه: شمه متاودێ پاسه بیدێ. ئا کارانه کارانێوهنێ که شمه مهیلتا پهنهنێ و دڵتا پوهنێ. ئانێ حهز و عهلاقهو شمهنێ. بهڵام ئێمه ئا ههقمانه ههن بواچمێ: ئێمه هۆرامیێنمێ. ئێمه هۆرامانیێنمێ. ئێمه نمهتاومێ وێما نهبیمێ. ئێمه نه متاومێ و نه حهز کهرمێ دلێ کورد زوانانه بتاویهیمێوه. ئیمه به لێره و ئێراده هورامیێنمێ و هۆرامانی مانمێنهوه. زوان، فهرههنگ، تاریخ، و ئهدهبیاتما هۆرامی و هۆرامانین. ئی زوانمانه زوانو ژیوای، ئیحساس، دهرون، رهنج، عێشق، گرهوای، لهزهت و ویریمانه. ئا ههقمانه ههن بواچمێ: ئی زوانهما زوانیه جیاواز، سهربهوێ و وێپان و نه تهنیا لههجهو هیچ زوانێوتهری نیهن بهلکوم وێش سهرچهمهن پهی فرهی جه زوانه ئێرانیهکا. ئی فهرههنگمانه فهرههنگێوه جیاوازهن و فهرقش ههن چهنی فهرگهنگهکاو دهوروبهریش. تاریخهکهما تاریخێوه چن ههزارساڵه و جیاوازهن.
ئهدهبیاتهکهما ئهدهبیاتێوه وێپا و سهربهوێن. جه ویهرو ئهدهبیات و فهرههنگینه کێبیهیما کێبیهیه هۆرامی و هۆرامانین. پی زوان و فهرههنگیما، پی کێبیهیمانه ئیفتێخار کهرمێ، سهربهرزێنمێ، دڵشادێنمێ، گهشێوه بیمێ، ئیحساسو شهخسیهت، عێزهتو نهفسی و وێپهرمی کهرمێ. شانازی مهکهرمێ به زوان و فهرههنگو هۆرامانی به گردو خاسی و خرابیاشوه، پهی ئا چێواشه که خاسێنێ تهلاشی فرهتهر مهکهرمێ تا خاستهرێشا بکهرمێ و پهی ئا چێوایچشه که خاسێ نیهنێ سهعیهما ئانێنه به دهسینهو ئهقلی و به یاردی واستهی جه عێلم و فامو ئینسانانێوتهری و ئهوتهر فهرههنگهکا لاریهکاش راس بکهرمێوه. نه وێما جه هیج زوان و فهرههنگێوتهری سهرتهر مزانمێ نه ویما جه هیچ زوان و فهرههنگێوتهری وارتهریچ مزانمێ. نه زوان و فهرههنگێوتهری تهحقیر مهکهرمێ نه ئیجازه مدهیمێ کهس زوان و فهرههنگما تهحقیر بکهرو. نه سوکانهو نائینسانی تهماشاو کهسی کهرمێ نه حهزیچ مهکهرمێ کهس نائینسانانه تهماشاما بکهرو. نه مهرام و راو کهسی نهفیه کهرمێ نه حهزیج کهرمێ کهس راو مهرامو ئێمه نهفیه کهرو. ههرپاسه که گرد کهس پهی وێش رایهش ههنه، راو ئێمهیچ راو هۆرامانینه.
ویرچهمهکهما(مهکتهب) ویرچهمهو هۆرامانین. نه تهوهین و بێ حورمهتی کهرمێ به زوان و فهرههنگیهتهری نه ئیجازه مدهیمێ کهس بێ حورمهرتی کهرو به زوان و فهرههنگیما. ئا ههقمانه ههن ئی زوان و فهرههنگیه کهرمێ به تاج و ئیفتێخارو بهشهریهتی و بهرمێش عهرشی ئهعلا و پهی یاوای به ئی مهرامهیه ههر ههرمانێوێ ئینسانیه که پهنهوازه بو ئهنجام بدهیمێ. چی راینه هیچ کهس و دهسێوه ئا ههقشانه نیهن زوان، فهرههنگ، تاریخ و ویهردهو ئێمه فاڕا، ماڕا و بهراش چیرو سێوهرو ههر رهوتێوی ناسیونالیستی، شووینیستی، دهسهڵاتی نائینسانی و دور جه عهداڵهت و ئازادیوازی که ههدهفشا ئهوهتاونای و فوتنای زوان و فهرههنگو هۆرامین. قسێوه چهنی وانهری: " مهشیو به ئاگاوهکهردهی خهڵکی جه زڵم و زوری ئا زهڵم و زوره زاڵێمانهتهر برمانیو و به ئاشکراکهردهو رسوایی مهشیو رسوایی، رسواتهر بکهرمێ. ههر تیکێوه جه کومهڵگای مهشیو پسهو لهکهیوه جه نهنگو ئی کومهڵگایه نیشان بدهیمێ. مهشیو ئی رابێته دماکهوتانه ناچار بکهرمێ که به سازهو وێشا هورپرا. مهشیو خهڵکی فێرو تهرسای جه وێش بکهرمێ تا شههامت و ئازاییشا فرهتهر بونه. ئهچی راینهن که متاومێ به نیازه ههقهتینهکاو یهک مێللهتی جواب بدهیمێوه چون ئا نیازانه که جه دلێ دهرون و تایبهتمهندیه ههقهتینهکاو مێللهتێوه سهرچهمه گێرا، بانێ به بنهرهت پهی جواب یا بهگا ئاردهو وێشا..." ( گامی در نقد فلسفه حق هگل، پهلو 59.) چی مهتڵهبهنه فره لایوه کهلیمێ ناسیوناڵیسم، شووینیسم، شووینیسمی کوردی و ناسیوناڵیسمی کوردیم بهکار بهردێنێ.
دیارهن مهنزور ئهچی کهلیمانه نه کورده کورمانجهکا و زازاکا بیێنێ که ئهساسهن دورێنی جه هۆرامانی و نه مهنزورم کهلهوڕهکێنێ که جه ویهرهو ئهدهبیات و زوانینه ئهگهر وهزعهشا جه هۆرامی زوانهکهی خرابتهره نهبۆ باشتهره نیهنه. مهنزور ناسیونالێسمی سورانی زوانهن ئهڵبهت ئادیچ نه فرهینهو کورده سورانیهکا که هام دهردێنمێ و هام وێرێ بهلکوم مهنزور ئا دهسه یا تاقمه جه سورانی زوانان که ههدهفشا ئانهنه گردو خهڵکو مهنتهقهو کوردهسانی مهشیو به یهک زوان قسێ بکهرا و به فهرههنگیه خاس پهروهردێ بانی و بژیوا. ئیدهسه به ئهندیشه یا کردهوه پهی بهگا ئاردهی ئا مهرامهیه ساڵهای ساڵهن تهلاششا وستهن کار و ئیسهیچ تهلاش کهرا و ڕا نمهدا به ئهو زوان و فهرههنگهکاتهری تا یاگێ بهرههقهو وێشان بێزاوه، گێڵاوه سهرو بنجهو وێشا و بژیواوه. به داخهی گرانهوه جه ویهرو ئهدهبیات و ئهندیشهینه ئیدهسه بیێنێ به سهرباقه یا ئولگو و راوهبهرو جهریانو ناسیونالیسمی کوردی و شوعارهکێچشا زوانی یهکگرتوی کوردی و ئێستاندارد یام به تازهیی فاڕاینهشا به زوانی رهسمی و هامبهش! ئهمیر حهسهنپور بهباشی نامێ ئیدهسانه و ئی جهرهیاناشه نیان: "شووینیسمی سورانی". من که هۆرامی زوانهنا و باوهڕم ههن به زوان و فهرههنگو وێم ئا ههقیچه منیهوره پهی نه تانیا کوردیوی سورانی زوانی بهڵکوم پهی ههر ئینسانێتهر جه کورهو زهمینینه تا زوان و فهرههنگو وێش بپارێزنو، دڵوهش بو پهنهش، تهلاش بکهرو پهیش و وهرهش بدهو پهنه. ههرکهسیچ بهدهر جه مهزههب، زوان، فهرههنگ و پهیلوایوه که تهعهلوقش ههن پهنه ئهگهر خهلافو ئینهیه ویر و رهفتار بکهرونه فاشیستهن و شووینیست، جا گیرام ئا کهسه، کهسیه ساده و نهشناسیا پسه من بو یا ئینسانێوه بو شناسیا و بهرهندهو چنها خهلاتێ ئاشتیێ و ئازادیوازیێ جههانیێ! ویرو ناسیونالیسمی کوردی پسه بهشێو جه واقێعو کومهڵگاو کوردهسانی هورزگایه واقێعی و پیویاش بیهن و ههن. چون پهی ئهوهمهنهی زوان و فهرههنگو کوردی راش نیانهره و پهی ئیکارهیچه موبارێزهش کهردهن و دهسکهوتێش بیێنی و بیهی مێللهتێویش سهلهمنان. گێره خودو کوردهکایچ وهراوهر به رهوتو ناسیونالیسمی کوردیوه ئێنتقادێشا بانه بهڵام نه ههدهفو من نهقدو ئی جهریانهین، نه ئا ههرمانێ، ههرمانهو منهنه.
من چیگهنه به چهم یا جه دهلاقهو یهک دانه ئینسانی هۆرامی زوانیوه که جه ویهرو زوان و فهرههنگینه توفیرم ههن چهنی ئا مهرامیه تهماشاو دنیاو دهروبهریم کهردهن و چا وهرچهمگاوه که ناسیونالیسمی کوردی ئارو وێش بیهن به دهلیل و ویانێ/ بههانی پهی تاونایوهو زوان و فهرههنگو هۆرامانی پهیلواو وێم ئاشکرا کهردهن و ئی چێوامه بهیان کهردێنێ. دیارهن دماکهوتهی، دماوستهی و گهشه نهکرهدهی زوان و فهرههنگ ئاروینو هۆرامانی گێره ههزاران دهلیلێش بانێ و ئهوپهرو ساویلکهیی و بێمهژگین ئهگهر ئێمه بهیمێ و ناسیونالیسمی کوردی به تهنیا دهلیلو ئی وهزعێ بزانمێ بهڵام چیگهنه تهنیا ئی دهلیلهمانه وستهن وهرو باسی و پهیجوری؛ پهوچی فرهتهر جهبارهشوه باسما کهردهن. مهشیو ئیشاره کهروو پانهیه که ناسیونالیسمی کوردی پسهو ئهمری واقێعی سهرو زوانیوه بنهڕهت یا فونداسیونش نریان و ئا زوانیچه که ناسیونالیسمی کوردی تهلاشش پهی کهردهن و مهکهرو لههجهو مهنتهقهیه وردی جه مهحاڵو کوردهسانین و عهمهلهن ئهو زوانهکا و لههجهکا چی مهحاڵهنه ژینوسایدی فهرههنگی کریاینێ. به باوهرو من زوان و فهرههنگی هۆرامیچ به دهسینهو جهریانهو ناسیونالیسمی کوردی ژینوسایدی فهرههنگی کریان ئهڵبهت ژینوساید و کیبیهی کوشیوی زرێنگانه.
ئهگهر وێمانهتر واچمێش ئانهنه که: به لوکه سهرهو زوان و فهرههنگو هۆرامیشا بڕیهن. ئیسه (ساڵهو 2012) زوان و فهرههنگو هۆرامی جه کوردهسانو ئێراقینه عهمهڵهن ئاخرین ساڵهکاو عهمری چن ههزار ساڵهو وێش مهگوزهرنو. ئی زوان و فهرههنگه چا مهحاڵهنه به دهسو ناسیونالیسمی کوردی تاویانوه و ههن جه بهرزهخو مهنهی و نمهنهینه و دلێ ئاسمانیشهنه هیچ ههسارێوه نمهپیویونه. به ههزاران داخ و دهردێ گرانێوه فرهینهو هۆرامی زوانهکاو کوردهسانو ئێراقی ئاگاهانه و نائاگاهانه، به جهبر بو یا به ئێختیارو وێشا ئی ئهوهتاونای و نابودی زوان و فهرههنگو هۆرامیشا قهبوڵ کهردهن و کوڵشا دان پا فاجێعهیه و کهم کهسشا ههن حهز و تهلاش بکهرو تا دلێنهش پسهو هۆرامی و هۆرامانی بمانۆوه و بژیوۆنه.
من پێسهو هۆرامی زوانێوه که زوان و فهرههنگو هۆرامی بهشێوه گهوره جه کێبیهیمهن و پی زوان و فهرههنگهیه ئێفتێخار کهرو و نگهرانو ئاقیبهتو ئی زوانینا به ئاشکرا و روشن ماچونه: ههر لاقورێوه که زوان و فهرههنگو هۆرامی نزیک کرۆوه به را و ئهندیشهو ناسیونالیسمی کوردی، زوان و فهرههنگی هۆرامی یهک لاقوره روبه نابودی و فوتیایی نزیک بیهنوه. به پیلواو من بهشداری کهردهی ههر ئێنسانێوی هۆرامی زوان جه ههر گراڵه، بهرنامه، راو مهرامو ناسیونالیسمی کوردینه ئاگاهانه و نائاگاهانه یاردیدای و کومهک کهردهین به جهبهین بهردهی زوان و فهرههنگو هۆرامانی.
ناسیونالیسمی کوردی عهزمهو وێش جهزم کهردێنه به ههر شێویه ههن به تهمامی زوان و فهرههنگی هۆرامی نابود کهرونه و یا باشتهر ئانهنه بواچمێ ههدهفش ئانهنه به شێویه فێڵبازانه ژینوسایدی فهرههنگی و دموکراتیکو هۆرامانی بیاونو به سهرئهنجامو وێش. پا کهسانه که دڵسوزو ئی زوان فهرههنگیهنێ ماچمێ بهیدێ نازمێ ئا بهشه جه هۆرامانی که تا حهدێوی فره سالم مهنهنوه ئاقیبهتش بونه پسهو هۆرامانو ئێراقی و ئاخرین کوڵیتهو زوان و فهرههنگی هۆرامی جه دهفتهرو روزگارینه مهحفوه بۆوه. پهنهواز به واتهین ئارو زوان و فهرههنگ تهنیا بهشێوه جه ویر، موشکڵات و گرفتاو ئینسانی هۆرامی زوانی و مهحاڵو هۆرامانین نه گردش. ئینه بنهڕایهن پهی ئهژناسای و ئیستهیوهو وهربهسهکاو پروسهو ئهوهژیواو تاریخ، زوان، فهرههنگ و کێبیهو هۆرامانی. ویر و ئهندیشهو بهشهری جه زمان و مهکانی تاریخینه توه مهگێرو و ههر کهس زاڕو زهمانهو وێشهن به گردو خاسی و خرابیاشوه. قهرار نیهن یهک نهفهر ههرچی چێوهن به تهمام و کهماڵ بزانو.
تاریخ، زوان و فهرههنگو هۆرامی و مهحالو هۆرامانی چانهیه گهورهتهر و به ئیژاتهرهن که من بتاوو زهڕرهیوه جه ههقیش بهیاگی بارونه. ئا چێوانه که من واتێنێم ئاوهز، فام و رای فهردیم بیهن و گێره ناتهمامیێ فرێش بانێ و ئیحتماڵهن فرهی جه دڵسوزاو هۆرامانی ئێچێوانه خاستهر بزانا. گێره فرهو ئا ویرانه که من بهیانم کهردێنێ بهرویرو قسهو باسانێوهن که چهنێ دوس و رهفێقا کهردێنێما. راو هۆرامانی راو گرد ئینسانیوی هۆرامی زوانیهنه و پی بونهوه دهسو ههر ئینسانێوی دڵسوز و ئاوهزداری مهگێرمێ پهی ئانهیه لاریهکاما راس بکهرۆوه و قهرهتیهکاما بواچو پهنه. ئهگهر کهسێو چێویه دروستهر جه ئێمه مزانو بواچوش پهنهما تا روشنتهرێ بێمیوه و پهی رایێوتهر به ئاوهز و فامێوی باشتهروه ههرمانه بکهرمێ. وهڵینه بنهڕاو قهڕنهو بیسو یهکیهنه ئازادی بهیان یا واتهی بیهن به بنهڕاییتهرین ههقو گردو ئینسانا به بێ جیاوازی مهزههب، رهگهز، زوان یام وهڵاتی بهڵام ئیسه یانێ جه سپتامبرو 2012 مهسێحینه که ئی مهتڵهبه ئامان سهرو کاغهزی، کورده شووینیستهکا و نوکهره بهسهزوانه هۆرامیهکاشا یاونانشا ئهوپهرو بێ ئاوهزی و ئێعدعاو ئازادیوازی و ئازادبیهو ئینسانهکاشا نیان لاوه و دلێنهو وێشا وستهن بهروه و به گردو هێزیشاوه خهریکو فشار ئاردهینێ پهی وهرگێرتهو پروسهو بێ ئهوهگێڵوو ئهوهژیواو زوان و فهرههنگو هۆرامی.
چی ڕاینه بێئاوهزانه، بێبهزهیانه، بێشهرمانه، فێڵبازانه، ناجهوانمهردانه و نائینسانانه به ههر جورێو که متاوا و به ههرشێویه که ویرشا بڕ مهکهرو خهریکو وڕنای، ترورو شهخسیهتی، زایێف کوشی، فشار ئاردهی و گهلهکومهینێ پهی سهرو ئی پروسهیه و ئا ئینسانانه که چی ویهرهنه ههرمانه کهرا. به عێلم و باوهڕو من شووینیسمی کوردی ئارو (سالهو 2012 ) ههن جه چڵهپوپهو وێشهنه و چینهیه زیاتهر نمهتاوۆ قودرهتش فرتهر بکهرو و جه ئاروهلای ئی هێزهشه روه به وار ملونه.
چی ئاژه نابارهنه و چی وهزعییهته نابهرابهر و نائینسانینه که زوان و فهرههنگو هۆرامی ئینا دلێشهنه ههر چهند فرهی چا کهسانه که دهم جه ئینسان و ئینسانبیهی مدانه و پاسه دیارهن که تهنیا دلێ یانهیشانه و جه خیاڵهنه ئینسانێنێ، وێشان بێدهنگ کهردهن، شاردهنوه و یا پسهو ئازیزێوی واتهنش:" ئاسمانو نیشتگاکهیما جه پیاوهتی کهوتهن" بهڵام وهشبهختانه جهمهو ئاشێقاو راو هۆرامانی ڕو به ڕو فرهتهر بونه و پانهیچوه که شووینیستهکا ههرچی تریبون و یاونهره جهمعیهکا ئینای دهسشاوه و وێشان به فرهینه و نمایهندهو گرد کهسی مزانان وهلێکانێ به یهقین راو هۆرامانی پیروزهنه و راو ئهیشان ناههقهنه. پسهو قورئانی کهریمی ماچو: یانهکهشا عهینو یانهو پهسپهسهکوڵێن و به وا و وارانیه کهم شونهمایهش نمهمانۆوه. ئی گهلهکومه، فشار، ههراو بهزم و وێ توڕهکهردهیه که ناسیونالیسته شووینیستهکا جه وێشا نیشانهش مدا سهلهمنهرو دوێ چێوان: یو ئانه که فرهینهو خهڵکو هۆرامانی راو هۆرامانی، کێبیهیی وێپا و سهربهوێ فهرههنگی هۆرامانیشا قهبوڵن. دووهم ئانه که توڕهیی ئا شووینیستانه نیشانێ شکستی کامڵیشانه و دمایین تهلاشو وێشان مهکهرا بهشکهمهتێ به جهنجاڵ پهی ماوهیوی کهمیچ به شێویهتهر، جارێوتهر هۆرامان و ئینسانی هۆرامی زوانی بنیا سهرو کاریوه و جهرا بهدهرش بکهرا. بدهرکهردهی جه ڕاو هۆرامانی، راو ویرچهمهو هۆرامانی، ئا رای که فرهتهر جه یهک قهرنی بهلاری لوایبێ. یا باشتهر ئانهن بواچمێ بهلاریشا بهردێبێ. به یهقین ئا ئاواتاشانه ههر جه حهدو خیاڵینه مهماناوه و نمهتاوا هیج کارێو بکهرا. چون زهمانه، زهمانهو ههقوازی، ئازادیوازی، عهداڵهت و یهکسان بیهو گردو فهرههنگاو ئینسانان و هیچ ئینسانێوی کهرامهتدار و بهشهرهف نمازو و رازی نیهن یوتهر زڵمش پهنه کهرو.
مهردمو هۆرامانی شاخێسه یا تایبهتمهندیش دوێ چێوێنێ: کار و مهعنهویهت.
هۆرامان به شاخێسهو کاریش تهلاشو وێش دهسپهنهکهردهن پهی پارێزنای فهرههنگهکهیش و تاریخهکهیش و به پاو مهعنهویهتهکهیچش باوهڕیه دینی و ئینسانش ههن که راو مهرامهش بهرههقهن و میاوۆ به ئاواتهکاش و چی ڕاینه نمهتهرسو جه هیچ کهس و هیج دهسه و دهسهلاتێوه. پاکهسانه و پهی ئاکهسانه که سهرپوششا دان سهرهو وێشاره و شههامهتشا نیهن وێشا دیاری بداو بێ نام و نیشان دلێ مهحفێلانه و چیلا و چهولاوه قسێ مهکهرا، پهی ئا هۆرامیه وێ باختانه و ئا کهسانه که تهنیا پهی وێشا، لاو وێشاوه و ئهجوشا جامێعهشناس، فیلسوف، رهوانشناس، پهیجوریکهر، زوانشناس، بنویس، شاعێر و تارهیخدانێنێ و به خیاڵو وێشا گهرهکشانه دهم و گهڵوهو ئاکهسانه بینانه که راسگویانه، بێدهنگانه و ئیسارگهرانه ههرمانهی هۆرامیه و ئینسانیه مهکهرا
ئی شێعرێ واوهی کهرووه:
گر ما ز سر بریده می ترسیدیم در مجلس عاشقان نمی رقصیدیم
به هۆرامی: ئهگهر ئێمه جه سهره بڕیایی تهرسایانمێ مهشیایا جه جهمخانهو ئاشێقا نهرهقسایانمێ
***** 1 *** واتش: زهمانهیوه فره خراوهنه گیرما واردهن! واتم: پهی چێشی؟ واتش: مهگهر ئانه وێت نمهوینی، نمهژنهوی و حێس نمهکهری ئاکهسانه که وێشان به سهوادار، دهمڕاس و یا نمایهندهو فهرههنگو هۆرامانی مزانا ههم سهرشا شێونان ئهو وێشا و ههم گهرهکشانه سهره بشێونا ئهو خهڵکه بێ دهسهڵاتهکهیچ.
2 *** واتم: ئیسه چێش بیهن؟ واتش: جه نیمهو دووهمو قهڕنهو بیسی مهسێحیوهلای که تێزهفێڵهو "زمانی یهگگرتوی کوردی" فرموله کهریا و ئی شوعارێ جه ویهرو ئهدهبیاتی و زوانیهنه بیه به چراوهو وهرلوای ناسیونالیسمی کوردی تا چن ساڵێ چێوهڵتهر زوانێ و فهرههنگێ مهنتهقهو کوردهسانی به گردی کریای قوربانی ئی مهرامه لارهیه. بهڵام ئی زڵمه گهوره به دهلایێلێ فرێ راو ئهوهشاریایش نهمهنه و دهسشا واز بی و کهوتوه سارا که چه بهڵایهشا ئاردێنه ملو ئا فهرههنگاره به تایبهت ملو زوان، فهرههنگ و تاریخو هۆرامانیره. وهڵتهر و گێره ئیسهیچه ئهگهر جهبارهو زوان و فهرههنگێوه باسێوه کهری شووینیسته زوانیهکا و وێباخته هۆرامی زوانهکا ئازا ماچا ئێمه هیچ فهرقێوهما نیهن و گرد یونمێ. ئارو که دهسهڵاتشا گێرتهن و زوانهکهو وێشا سهپنان ملو ئهوزوانهکاتهریرهو جه سهرو گردیشاوه زوانی بێکهسو هۆرامی، نهتهنیا توفیرما ههن بهڵکو مهشیو به ئهوهڵاڵیای، قوربان و سهدهقه بیهی، فشارئاردهی و ههزار بهدبهختیێتهر بازانه به هۆرامی قسێ بکهری و چی روزنامهنه و چهو مهجهلهنه به هۆرامی بنویسی. بهڵام ڕو به رو که زهمانه فاریونه و به پاو ئا فاروجمهیه (تهغیر و تهحهوڵ) که ئامان ملو دنیایره ئا دارو دهسه که وێشان چیرو شوعارهی فاشیستی و شووینیستیهو زوانو یهکگرتوینه مڵاسکه دابێ و دان، کهوتێنێ دهس و پا شهنهی و پهلهقاژێ کهردهی، جریوهشا کهوتهنهنه و وێشان مدا پیلاو پهولاره و نمهزانا چێش بکهرا.
3 *** واتم: دهقێق خهبهرم نیهن. متاوی کهمیه روشنتهر قسێ بکهری؟ واتش: پاسه دیارهن شووینیسته زوانیهکا و دارودهسهکهشا پهی شیرهساوای سهرهو عاڵهمیره ههمتهر ویانێوهتهر/ بههانێوهتهرشا ئێستێنهوه. تا هیزی و پهرێ بێ به ڕواڵهت واچێنێ که گردما مهشیو زوانیه یهکگرتو و معیار وهش بکهرمێ بهڵام وهختێو کاشی ئاما به عهمهڵ ، دماو فرهتهر جه نیم قهرنێره ویناما که زوانی معیار یانێ چێش!. ماناش ئانه بێ ئامای و لههجهو مهنتهقهیوهشا کهرد به زوانو ههرمان کهردهیشا و ئهو زوانهکاتهریشا وستێ چێرپا و کهردێشا پهینجه پهی زوانو مهنتهقهو وێشا. ئهیشا ههر جه ئهوهڵوه ههدهفشا روشن بێ و زانێنێ چێش مهکهرا. یاوگهشا فوتنای گردو زواناکاو ئی مهنتهقهو کوردهسانی بێ و ههن بهڵام وهختێو زاناشا ئا خهڵکانه که به زوانانێوتهری قسێ مهکهران ئاگای بیێنێوه و پهیشا بهردێنه که ههدهفو ئادیشا ئهوهتاوناو گردو زوانهکا بیهن، بهزمهکهشا واران و خهریکێنێ شوعارهکێشا فارانه تا دیسان به شێویهتهر کڵاوه بنیا سهرهو عاڵهمی، کوردهسانی وهۆرامانی.
4 *** واتم: چهنێ؟ واتش: ههرپاسه که واتما تا هیزی واچێنێ زوانی یهکگرتو و ئێستاندارد وهش مهکهرمێ بهڵام ئارو وێرشا کاژیش وستێنهو ماچانه ئێمه ههنمێ شونهو زوانی "رهسمی" و "هامبهش" یوه. خو دیارهن ئی شوعارێ و ئی گراڵێ تهنیا ههدهف و زهرهرش پهی هۆرامی و هۆرامانی بیهن و ههن. کورده کرمانجهکا هیچوهخت ئی کهڵهکێشا قهبوڵه نهکهرده و نمهکهرا. چون ههم نفوس یا جهمعییهتشا فرهتهرهن و ههم یاواینێ به وێ باوهڕی و چهپوکهو کهسی قهبوڵ نمهکهرا. پهی کورده سورانیهکایچ ئی شوعارێ ماناش نیهنه چون مهنزورشا جه زوانی یهکگرتو یام هامبهش زوانو وێشانه و وێشا ئی شوعاریشانه سازناینه. تهنیا خهڵکێوی بهدبهخت و فهرههنگیه بێ ساحێب که مهجبورهن ئی زڵمهیه قهبوڵ بکهرو؛ هۆرامان و هۆرامیهکێنێ. پا گرده تاریخ و ویهرده زهڕینهیه که ههنشا وهرو بێ باوهری، نائاگاهی و وێباختهگی بنویسهکا و قهڵهم بهزهڕهکاشاوه خهریکێنێ زوانهکهو وێشا لابهرانێ و به زوانێوتهر ههرمانه کهرا.
5 *** واتم: دهی گاههس ئی تێزهفێڵهو زوانو یهکگرتویه دماو ئی ههمگهساڵاره دهسکهوتێ باشێچش بیێ با؟ واتش: شوڵهو مانگهشهوێ سهر وێرهگا دیارهن! رویهشا هوردهستێو باسو ئانهیه کهرێ که دماو ئا گردهساڵاره که ماچا با زوانیه یهگگرتو وهش بکهرمێ گردو گردوه به ئهندازهو ههنگوساو دهسی کهلیمێ هۆرامیێشا بهکار نهبهردێنێ و ئادیچ پا گرده دهوڵهمهندیوه که زوانی هۆرامی ههنش. جیا چینهیچه خو زوانی هۆرامی ده کهلیمێ و ویس کهلیمێ نیهن تا ههرمانهکێ راسهش بهی. ئا چننه کهلیمێچه که بکارشا بهردێنی هینهو ئا بنویسه هۆرامیانه بیێنێ که مهتڵهبهکاشا به کوردی نوسیێنێ و کهسیچ واوهی یا تکرارش نهکهردێنێوه. ئی بهسهزوانانه ههر پهی دڵوهشی وێشا ئیستێفادهشا کهردهن چا کهلیمانه تا به خیاڵی خام هم بهشدارێ بیهبا جه پروسهو وهشکهردهو زوانی یهکگرتویهنه و ههم دڵشا جه وێشان نهمهنهبوره و یا کهس نهواچو چی به زوانو وێت نمهنوسینه. به پهیلوا من نهتیجهو کارهکهو ئیکسانه پهی بهکاربهردهی کهلیمه هۆرامیهکا فرهتهر بیهن به نونگهو ئهوهتاونای زوانی هۆرامی تا پارێزناو ئی زوانهیه. چانهیچه گوزهریهمێ و بنیهره بتاوا گردو واچه هۆرامیهکا بهکار بهرا و بهراشا دلێ زوانهکهو وێشا، دهی باشهن ئهی ساختار یام دهستور زوانو ئی زوانیه چێش پهنه کهرا؟! ژیرهگیان! ئینێ ههدهفشا سهرگهرم کهردهی و خڵافنای بیهن تا زهمانێو بهی وهروهو هۆرامی و زوانی هۆرامی قهرهچوڵهشا بڕیونه و شونهماشا نهمانۆوه. چهنی ئازیزیه هۆرامی زوانی که سهفهریوش کهرده بێ پهی کوردستانو ئێراقی چی بارهوه قسهو باس کهرێنمێ و ئاد نوکتێوه فره زهریفهش واته. واچێ چاگهنه وهختیه هۆرامیێوه گهرهکشهن قسێوه سادێ بکهرو پهی هورامێوتهری پهی نمونهی ئهپیجوره فهرمایشێ فهرماوۆنه: رێزداری ههره گهوری گهلهکهیما! مروڤ پیویستهن پهی رونکردنهوهی مێژوی ههره دێرین وێما تێکوشان و به دواداچونش بو! واچێ: "ئاخر نمهزا یو داد به لاو کێ بهرو که ئینه چه هۆرامی قسهکهردهیوهن. توخوا ئینه چه هۆرامیێوهن؟" ئازیزێوتهر لامانه بێ واتش: ئینه نهتهیجهو و بهرویرو وهشکهردهی زوانو یهکگرتو یام هامبهشین!. نهمهردیمێ و به چهمێ وێما زوانو پێوهریما دی!. به نهزهرهم بهرویر و سهمهرو نزیک به نیم قهرنه شوعارهی فاشیستیهو زوانی یهکگرتوی کوردی و ئیستاندارد دهسیکهم پهی هۆرامیهکهی ئانه بیهن که زوان، تاریخ و فهرههنگو هۆرامی تاڵان کریان، به ههڕاجشا بهردهن، هاڕانشا پێوهره و جه ههناسهیشا وستهن.