دايرة المعارف هورامان

موضوع امروز هم اختصاص دارد به یک شعر عرفانی سروده شده به زبان هورامی دروصف پیر طریقت هورامان شمس العارفین شیخ محمد عزیزنجاری .

این شعر را یکی از مریدان شیخ بنام ملا محمد فاوجی سروده است که گویا شیخ از ایشان رنجیدگی خاطری داشته ووی بوسیله این شعر ضمن نشان دادن اخلاص عمیق خود،از شیخ خواسته که خطایش را ببخشاید.

این قطعه شعر مانند شعر قبلی در هیچ دیوانی چاپ نشده و بنده نیز آن را چند سال قبل از دوست گرانمایه ام جناب ماموسا خالد ولدبیگی امام جمعه نوریاب بدست آوردم. جناب ماموسا خالد از آن دسته از ماموسایانی است که درکمال  درایت ودانایی وعالم وعامل به علم شریعت،بسیارمتواضع، خوشزبان وخوش خلق بوده وآدمی در مصاحبت با وی جز منفعت دینی چیزی نمی یابد. خداوند جزای خیرش دهد. برگردیم به شعر .شعر دریک نسخه خطی قدیمی با امضای ملا محمد فاوجی است که احتمال می دهم شیخ محمد شمس الدین یکی از خلفای شمس العارفین بوده باشد. زیرا شیخ محمد علاوه برمشیخیت درکسوت روحانیت نیزبوده و قبل از ورود به تصوف ماموسای یکی از مساجد پاوه بوده است.اما این فقط یک احتمال است وبرای آن سندی ندارم. وفاوجی به معنای پاوه ای است .فاوج معرب پاوه بوده واعراب به پاوه فاوج می گفتند.

Normal 0 false false false EN-US X-NONE AR-SA MicrosoftInternetExplorer4

ئازیـزی عــه‌زیز فــه‌ردی ســۆبحـانی

پـه‌یـوه‌ستــه‌ی لێقـای زاتی ڕه‌ببـانی

شێخی پاک مـه‌نزڵ پیـری ده‌ستگیـر

که‌عبه‌ی ده‌روێشان دانه‌ی بێ نه‌زیر

ئـه‌حیـا کۆنــه‌نـده‌ی قــه‌لبی داعیــان

هــادی الی الحــق بـه‌نووری عێرفـان

مـه‌ئمـووری سـادێق دانای بێ زه‌واڵ

قمـرالعـرفــان شای خۆرشیـد جه‌ماڵ

غه‌وواسی ئه‌مواج ده‌ریای حه‌قیقه‌ت

دانـه‌دۆز نـه‌گێـج بـه‌حری مـه‌عرێفـه‌ت

مــه‌حبـووبی عـه‌زیز ختـم المرسلیـن

ســراجاً منیــر کافــه‌ی ڕووی زه‌میــن

ڕۆشنـی ڕاگــه‌ی تاریکــه‌ی زۆڵمــه‌ت

جه‌پله‌ی مۆشکێڵ حه‌یده‌ری هێمه‌ت

خــه‌لیفــه‌ی بــه‌رحــه‌ق  بازالله طیـار

ادنی شنــه‌فتــه‌ نـه‌پـه‌رده‌ی ئه‌سرار

مــه‌نزووری نــه‌زه‌ر شــای تاڵــه‌بـانی

پـه‌روه‌رده‌ی حـه‌زره‌ت کـه‌ڕاڕی سانی

تــه‌بیبــی حـــازێق زامـی عــــه‌لیلان

ئــاگادار جــه‌حاڵ جــه‌رگــه‌ی مۆریدان

جــارێ نــه‌جاران شــه‌وێ جـه‌شه‌وان

ناڵــه‌ی فــه‌رهادیم مــه‌ر وه‌لات یـاوان

ســاتـۆ بـۆ بـــه‌ سـۆز کـزه‌ی ده‌روونت

بشنـه‌وه‌ بـه‌لۆتف عـه‌رزه‌ی مه‌جنوونت

جه‌ی ڕۆحی زه‌بوون قه‌فه‌سی مه‌حبوس

دیده‌ش لێڵاو بـێ پـه‌رێ دیـده‌ی دۆس

 ئیسه‌ جـه ‌قه‌فه‌س به‌رشیه‌ن وه‌بــه‌ر

ئــاوه‌رده‌ن حــزوور زامـی پڕ خــه‌تـــه‌ر

جـه‌مـه‌ودای تیرت وه ‌ســۆز مــه‌نـاڵــۆ

خاکی ئاســانـه‌ت وه‌چــه‌م مــه‌مـاڵــۆ

جه‌ڕووی حیکایـه‌ت ئێدشـه‌ن مه‌تڵـه‌ب

غــــــوث الخــلایـــق بــازالله  اشــهـب

زه‌ڕه‌ێ جه غه‌یزش ڕوو که‌ردنه‌سنعان

بی مۆبته‌لای‌ عێشق‌ جه‌ده‌س دا ئیمان

چـه‌ندێ به‌ی ده‌ستــوور ڕۆزگارشمـارا

وه  ‌یـــاد تـــــه‌رســـا  ئیمـــان  ویـــارا

جــه‌و دمـا بـه ‌لـۆتف ئــه‌وش  وه‌نده‌وه‌

نـــووری ئیمـــانش نــه‌دڵ شــه‌نـده‌وه‌

وه‌ختێکه‌شنه‌فت سه‌دای ئێسمی زات

ئاماش نــه‌ده‌روون عـه‌فـوی عه‌ره‌سات

هاناکه‌ردنه‌غه‌وس شای گشتین گه‌لان

یاغــه‌وس ده‌خیلـه‌ن ده‌ستم وه‌دامـان

ئیســه ‌ئازیـزم نجـــاری مـــه‌سکـــه‌ن

که‌مه‌ربه‌سه‌ی غه‌وس شاعه‌لی په‌سه‌ن

ئینـه‌ پــه‌ی سنعـان نـه‌بی وه‌ته‌قسیر

چه‌نی بۆمه‌حرووم ئی به‌نده‌ی فه‌قیر

خـه‌رمانی تـه‌قسیـر وه‌لات ئــاوه‌ردم

شێخی گه‌رمیان وه‌ شه‌فیـع کـه‌ردم

چینــــه‌ی زیـاتــه‌‌ر مــازه‌م وه‌ زه‌لیل

دیده‌م فیــدات بـۆ ئـامــان و ده‌خیل

معنی اشعار: 

شاعر دراین قطعه شعر به ستایش پیر ومراد خود می پردازد ومی گوید : ئازیزی عزیز .ئازیز لقب شمس العارفین شیخ محمدعزیزبوده وئازیز تلفظ هورامی عزیزاست.

ای شیخ عزیز ای مردخدایی وای ولی خدا .ای کسی که پیوسته با خدا هستی.جاومکانت مقدس وکعبه طالبین ودراویش است. تو زنده کننده قلب داعیان و رهنمای مردم با نورعرفان بسوی خدا و مامورصادق خداوند بزرگ وماه عرفان وخورشید درخشان طریقت هستی. تو به غواصی می مانی که درامواج دریای حقیقت گوهر معرفت را یافته ای.ای کسی که محبوب حضرت رسول الله ومانند چراغی هستی که درظلمت شب علی وار برای دیگران مظهر فیض وبرکت شده ای.وای کسی که منظور نظر شیخ طالبانی ودست پرورده حضرت کرار ثانی (منظور شیخ علی طالبانی رهبرطریقت قادریه طالبانی است)هستی .ای طبیب حازق وای مرشدی که دائم از احوالات درونی مریدان باخبری.بیا وحال مرا ببین .بیا وضع مجنونت را مشاهده کن که چگونه دراین قفس روح چشمانش درحسرت دیدن دوست کم سو شده اند. اما حال روح خود را از فقس رهانیده وبا زخمی عمیق به حضورت آمده است.

درادامه داستان شیخ صنعان را می آورد که درزمان شیخ عبدالقادر گیلانی به دلیل تکبری که داشت مورد رنجش خاطر ایشان قرارگرفته ووی را به بلای عشق یک دختر ترسا مبتلا می سازد وشیخ صنعان به دنبال عشق ترسا دین خود را از دست می دهد ،زنار می بندد،می گساری می کند وبه خوک چرانی می پردازدتااینکه به عشقش برسد. اما درنهایت شیخ عبدالقادر از تقصیر او می گذرد و به دراویش شیخ صنعان امر می کند دف زنان والله گویان به نزد شیخ صنعان بروند که شیخ صنعان با شنیدن نام الله دگر بار برمی گردد وتوبه می کند. این داستان یکی از داستانهای عرفانیست که درتاریخ ادبیات فارسی مشهوراست.

سپس اضافه می کند : ای شیخ عزیزم  که نجارت مسکن است وای کسی که حضرت غوث تورا برگزیده ومورد پسند شیخ علی هم هستی.صنعان تامرحله کفر رفت واما مرشدش حضرت غوث الاعظم از تقصیرش گذشت ودگر باره توبه کرد. من که تقصیرم ازاو کمتر است مرا از لطف وگذشت خود محروم مکن. حال با خرمنی از تقصیرات به درگاهت آمده وشیخ گرمیان (منظور شیخ علی طالبانی) را شفیع خود کرده ام.بیشترازاین مرا ذلیل مکن و ازتقصیراتم بگذر ودگر بار لطف وکرم خود را شامل حالم کن.

یک توضیح:

نفوذ و جاذبه شيخ محمد عزیز نجاری در بين مريدان به حدي بود كه وي را عطيه اي از طرف خدا مي دانستند كه براي نجات و رستگاري آنها فرستاده شده است . مريدان شيخ را درنهايت اخلاص دوست داشتند . به نام او به جان او سوگند ياد مي كردند . پروانه وار گرداگردش مي چرخيدند و جان و مال و فرزند و عيال و خان و مان خودرا فداي خاك پاي اومي كردند  

شيخ چنان جذابيتي داشت كه همه را اسير محبت خود كرده بود . وي همانند طبيبي بودكه دلهاي دردمند مردم را تسكين مي داد وهمانند چشمه اي بودكه تشنگان حقيقت را سيراب مي كرد . 

نقل است که در هنگام سماع مریدی از سر شوق وجذبه فریاد برآورد: خوام ئازیزن. یعنی «خدای من شیخ محمد عزیزاست »این مسئله دست آویزی شد برای مخالفین طریقت اما واقعیت این است که شیخ باعث بوجود آمدن ایمان به خدا دردل این مرید ومریدان دیگر شده بود. مگر مولانا نبود که به شمس می گفت:پیر من ومراد من درد من ودوای من-- فاش بگفتم این سخن شمس من وخدای من .

--------------------------------