موقعیت و تاریخچه  

روستای دزلی از توابع بخش مرکزی شهرستان سروآباد در استان کردستان، با مختصات جغرافیایی 46 درجه و 9 دقیقه طول شرقی و 35 درجه و 22 دقیقه عرض شمالی، در فاصلة 28 کیلومتری شهر سروآباد و 115 کیلومتری مرکز استان (سنندج) قرار دارد.
ارتفاع این روستا از سطح دریا 1400 متر است و اطراف آن را کوه و دره فرا گرفته است.
روستای دزلی از شمال به کوه قلعه زمان( قه لا زه بان)، از جنوب شرقی به کوه مهدی و معدن سنگ ساختمانی، از شرق و شمال شرقی به کوه سپی که مه ر، از شمال و شمال شرقی به دره دوله ناو و از غرب به کردستان عراق محدود شده است.
روستای دزلی تحت تأثیر اقلیم کوهستانی تابستان‏های معتدل و دلپذیر و زمستان‏های سرد دارد.
این روستا تاریخی کهن دارد. مسجد باشکوهی که از دوران خلافت خلفای راشدین برجای مانده است، آرامگاه دوازده (12) اصحاب و سایر بناهای تاریخی گواهی بر این مدعاست.
مردم روستای دزلی به زبان کردی(گورانی) سخن می‏گویند، مسلمان و پیرو مذهب تسنن هستند.

الگوی معیشت و سکونت

براساس نتایج سرشماری سال 1385جمعیت دزلی ۲700 نفر بوده است.
درآمد بیشتر مردم روستا از فعالیت‏های زراعی، دامداری، باغداری، خدمات و صنایع دستی تأمین می‏شود.
کشت آبی و دیم در روستا رواج دارد و عمده محصولات زراعی آن گندم و نخود می‏باشد. شرایط مساعد اقلیمی، موجب رونق باغداری در روستا شده است و انواع میوه‏های باغی مانند گردو، انگور، گلابی، گیلاس و شیلانه از محصولات سردرختی آن است.
مراتع گسترده موجب رونق نسبی دامداری شده و انواع لبنیات روغن حیوانی در روستا تولید می‏شود.
روستای کوهستانی دزلی بافت متراکمی دارد. کالبد خانه‏ها و فضاهای داخلی آن‏ها از شرایط طبیعی، نوع معیشت و فعالیت خانوار روستایی تأثیر پذیرفته و شکل گرفته است. خانه‏های روستا دارای سقف‏های چوبی و مسطح، پنجره‏های کوچک و درهای چوبی است.
مصالح عمده به کار رفته در خانه‏های قدیمی از مواد در دسترس مانند سنگ، گل و خشت و در خانه‏های جدید از آجر، سنگ، آهن، گچ و سیمان می‏باشد.

جاذبه‏های گردشگری

چشم‏انداز و طبیعت کوهستانی، چشمه‏های جوشان، باغ‏های سرسبز و انبوه پیرامون روستا، فضای دلپذیری برای گردشگران ایجاد کرده است.
روستا را کوه‏های زیبایی از شاخه‏های رشته کوه‏های زاگرس فرا گرفته‏اند، که محل مناسبی برای ورزش کوهنوردی است. از جمله آن‏ها می‏توان به کوه دالانی به ارتفاع 2564 متر اشاره نمود که در نزدیکی جنوب غربی روستا قرار دارد و از جنوب شرقی به کوه کمانجه ر می‏پیوندد.
کوه دالمز، با ارتفاع 1930 متر در غرب روستا واقع شده و سرچشمة رود چم شیان می‏باشد. این کوه از غرب به کوه موجات می‏پیوندد.
کوه مهدی که بسیار زیبا است از انواع گیاهان دارویی مانند گل ختمی، آویشن، رازیانه، پونه، خاکشیر، گون و درختچه‏های متعدد پوشیده شده است.
از دیگر جاذبه‏های طبیعی روستا می‏توان از چشمه خان و چشمه دزلی و همچنین باغ‏های سرسبز و انبوه اطراف روستا نام برد.
گفته می‏شود که مسجد قدیمی روستا به دورة خلفای راشدین مربوط است.
تپه‏های باستانی قلعه، گورستان و مزار مشاهیر روستا از جمله ملا حسن دزلی، ملا مصطفی مردوخی و زیارتگاه و مزار 12 اصحاب، از جاذبه‏های تاریخی روستای دزلی به شمار می‏آیند.
مردم روستای دزلی همانند مردم سایر روستاهای کردستان، در برگزاری مراسم دینی و ملی شرکت می‏کنند.
در عید فطر و قربان، پس از ادای نماز به دید و بازدید یکدیگر و بزرگان روستا می‏پردازند و در تولد پیامبر (ص) مراسم مولودی‏خوانی برگزار می‏کنند.
بازی‏های محلی روستا عبارتند از: گرزان، زوران، قلانی، سه باز. هلوکانی و هلک ملک.
موسیقی جایگاه ویژه‏ای در میان مردم دزلی دارد. از جمله آواهای رایج در این روستا می‏توان به سیاه چمانه، چپله و کنالیل اشاره کرد. رقص محلی و معروف این روستا هل پرکه نام دارد و برای بالا بردن توان جسمی شرکت‏کنندگان است که در هفت ریتم وبا موسیقی اجرا می‏گردد.
پوشاک مردان روستای دزلی، مشتمل بر چوخه، پانتول، ملکی، لفکه سورانی، شال، دستار، فرنجی، کله بال است؛ زنان نیز، از لباس کردی شامل جافی، کلنجه، شال، کلاه و کمله استفاده می‏شود.
صنایع دستی روستای دزلی مشتمل بر گیوه‏بافی، جاجیم بافی، موج بافی و چخورانک است.
معروف‏ترین غذاهای محلی این روستا، شامل دوینه، شلمین، دوخوا یا آش دوغ، ولوش، کلانه و یکاوه می‏باشد. کلوچه‏های محلی کلیره و بژی برساق دو شیرینی معروف محلی این روستا هستند.
دسترسی: روستای دزلی از طریق شهرهای سروآباد، مریوان و سنندج قابل دسترسی است و جاده‏های منتهی به این روستا، از شهرهای مذکور آسفالت می‏باشد