ژئومرفولوژی ناحیه مورد مطالعه

 ژئومرفولوژی علم فرایند پیدایش اشکال سطح زمین همچون(کوه، دشت ،جلگه و ... ) و فرایندهایی که به مرور زمان اشکال سطح زمین را از بین برده و یا باعث محو وخلق اشکال جدید همچون (غار،دره،دامنه،مخروطه افکنه ،سواحل و تخت دیو و... شده است) از اواسط دوران دوم زمین شناسی حدوداً190 میلیون سال پیش ،هسته های اولیه شروع به شکل گیری کرده و حوزهای رسوبی تشکیل یافت و در دوره ی ترشیاری از دوران سوم،اسکلت ناهمواری های هورامان تثبیت و نهایتاًدر دوره ی کواترنری که عصر انسان زیوی نامیده می شود نزدیک به 2 میلیون سال می گذرد از این دوران به بعد شاهد تأثیرات مختلف فرایند فرسایش و ساییدگی پوسته ی زمین می باشیم. به عنوان مثال کشور روسیه به خاطر قرار گرفتن در عرض های جغرافیایی بالا شاهد سرمای شدید 60درجه پایین صفر و یخبندان های شدید بوده است .

در نتیجه این عوامل موجبات فرسایش شدید بوده و از قلل و ارتفاعات قابل توجهی بر خوردار نمی باشد ،و یا عمل آبهای جاری در طولانی مدت حداکثر در 33 سال را نباید فراموش کرد فدر عرض این سیکل دبی و خروجی بالایی را شاهد خواهیم بود درست همانند سیل و طغیان رود سیروان در سال1350به همراه بارش های 1500میلی متری ،و خراب شدن پل راز آور در (قزانچی کرمانشاه )به خاطر بی اطلاعی از حداقل و حداکثر های دبی یا آبگذری ،و یا ساخته شدن مغازه هایی بر روی پل احداثی دره پاوه در میدان مولوی بدون در نظر گرفتن آب عبوری در سالیان بازگشت اوج آب ساخته شده اند ،و یا هر ساله در کوهستان شاهو در شمال غربی پاوه ریزش های زیاد قطعه های بزرگ سنگ می باشیم .

این ریزش و یا واریزه ها هر ساله حجم بزرگی از کوه شاهو را به دامنه ها انتقال می دهد مهم ترین فاکتور هایی که در این ناحیه موجبات فرسایش را فراهم می کنند می توان به آب های جاری مخصوصاًهرز آب های روی دامنه ها ،انقباض و انبساط ،یخبندان و ... اشاره نمود؛اگر بر روی دامنه ها شیار ها و یا بریدگی هایی ایجاد شده است به خاطر جنس نرم دامنه ها و مقاوم بودن لایه ی کناری بوده است که می توان به دره شلماو در کوه آتشگاه در مجاورت پاوه و دره های مختلفی که در کوه دالانی و شاهو و... پدیدار گشته اند همگی نشان از قدرت فرسایش آب و متفاوت بودن جنس سنگ ها از نظرمقاومت بوده است . اگر غار هایی همچون قوری قلعه فمره شپان ، مره گاوان و دیگر غارهای موجود پدید آمده اند به خاطر کارستیک بودن زمین وتأثیر گاز کربنیک موجود در هوا که به همراه ریزش های جوی موجبات انحلال زمین را فراهم کرده اند،و یا اگر در بعضی از دامنه های شاهو و...شاهد ستون های سنگی با ارتفاع نزدیک به سه متر می باشیم نشان از مقاومت نکردن بعضی از لایه ها بوده و همچنین قطعه سنگ بالا ای از فرسایش لایه ی زیرین خود جلوگیری نموده است و همچنین به چاله های قیفی شکل که در بالا دست چشمه کریسان و نزدیکی راه گاوول به عنوان ییلاق روستای هجیج در شاهو اشاره داشته باشیم نشان از قدرت انحلال برف های یخ زده و یخچال های کوتاه مدت می باشد که به مرور زمان کف خود را پایین برده و اشکال قیفی شکل را پدید آورده است.

مواردی که اشاره شد به عنوان نمونه ای ازفرایند های سایش و تخریب سطح زمین به حساب می آیند ،که با شناخت اینگونه مسائل طبیعی ،محیطی دلپذیر و عاری از هر گونه خطرات جدی داشته باشیم .

 

بررسی کلی ژئومرفولوژی واحد شاهو

واحد کوهستانی شاهو یکی از زیر مجموعه های زاگرس بزرگ و در محدوده ی زاگرس رورانده می باشد. این کوهستان به وسیله ی رود سیروان از کوه های هورامان تخت در محدوده ی سیاسی مریوان جدا و به طول55 کیلومتر تا شهر روانسر امتداد یافته و همچنین در بعضی نقاط عرض آن به 15 کیلومتر می رسد. بلندترین قله ی آن در بالا دست روستای شمشیر  3390متر می باشد.

این کوهستان مرز سیاسی استان کردستان و شهرستان پاوه می باشد ،جهت قرار گیری کوهستان از ریخت ظاهری زاگرس یعنی شمال غربی ،جنوب شرقی است ، این واحد نقش بسزایی در زندگی ساکنین این دیار دارد . هم ساکنین دامنه های غربی و هم دامنه های شرقی استفاده قابل توجهی از مرتع و غیره آن می برند .به واسطه مرتغع بودن ،مانع عبور سریع توده های غربی مدیترانه ای است و در نتیجه بارش های قابل توجهی را دریافت می دارد (در حد 1200میلیمتر) رنگ آهک های این کوه خاکستری روشن و از نوع رادیولاریت و یک پارچه می باشد.

این یکپارچگی به خاطر عمل روراندگی و فشار های جانبی از دو طرف بوده است ،اشکال کارستیک همانند غار و دولین و ... در آن مشاهده و به خاطر سرمای زمستان و یخبندان های شدید فرسایش های شدید را به همراه داردو در مسیر های پر شیب آثار حرکات توده های عظیم برف و یخ زمستان را در خرده سنگ های منهدم شده می توان مشاهده نمود این سنگ های خرد شده به صورت زاویه زاویه بوده و در ضمن حرکت انسان را در این گونه مسیر ها دشوار می سازد ،عمل انحلال باعث بریدگی ها یی در لایه رویی سنگ ها شده وکلاًحالت شیار شیار به خود گرفته است ،این کوهستان از عظمت و صلابت قابل توجهی برخوردار می باشد ،دارای دره های عمیق شیب های تند و پرتگاه های بسیار زیاد است ، دارای چشم اندازی کم نظیر و بدیع و آرامش خاصی را به کوهنوردان می بخشد ،نقش یخبندان در فرسایش کوه انکار ناپذیر می باشد ،زیرا آب در هوای بسیار سرد یخ بسته و در نتیجه افزایش حجم میابد و نهایتاً باعث ترکیدگیلاشه های بزرگ سنگ خواهیم بود .

مهم ترین راه های عبوری از پاوه به این کوهستان از طریق دره هانه برالو به طرف سی مله،هانه ساو،کندله به طرف پیاز دول،و از طریق روستای شمشیر به طرف حوز خانی می باشد ،زلالی و خنکی چشمه های دامنه ای شاهوهمچون پوینه و گزنه ،شارای شمشیر ،کریسان و خریله ،گاوول ،و برفابهای هانه ساو ،ساکنین این ناحیه را مجزوب خود نموده است ،شاهو تأثیرات بسزایی در اعتدال آب و هوا داشته و نسیم های کوه به دره آن در شب ها به خوبی در دره های جانبی آن از جمله دره شمشیر به خوبی قابل احساس است، در مجموع می توان گفت این کوهستان نقش اساسی را در زندگی ساکنین و به خصوص روستاییان داشته و در فصل بهار و تابستان تفرجگاه تمامی ساکنین حاشیه ای آن بوده و انواع گیاهان خوراکی و معطر ازآن به دست می آید .

 

واحد آتشگاه

این کوهستان به طول ده کیلومتر با جهت شمال غربی جنوب شرقی از گردنه روستای شمشیر در مجاورت روستای مزیدی شروع و تا دره رود سیروان ادامه پیدا می کند به موازات این کوه ،کوه های دیگری تا نوار مرزی ایران و عراق به موازات آن کشیده شده اند که می توان به کوه های گزن و کوه های روستا های بله بزان ،زردویی و دودان تا مرخیل اشاره ای داشت جنس کوه آهکی و در بعضی نقاط دامنه ای سنگ های سست رسی را می توان مشاهده نمود به واسطه ی شیب خیلی زیاد پدیده خاک شویی زیاد و از پوشش جنگلی قابل توجهی  برخوردار نیست و رخنمون های سنگی در روی دامنه ها به چشم می خورند ارتفاع این کوهستان در بلند ترین نقاط آن از جمله کله قندی روستای دشه به بیش از 2500 متر می رسد ،بارش های زمستانه موجبات پدیدار شدن چشمه های متعدد در دامنه ها شده است .

منبع :http://geologypaveh.blogfa.com/