هۆرامان و ئاسمانی بێ ههساره - 3 (داریۆش ره حمانی -مهریوان )
17 - واتم : بڕیه کهسێ ههنێ ماچانه زوانی هۆرامی کهی متاوۆ جه وهرانوهرو زوانی کوردیوه رهقابهت بکهرو؟ تازه ئهیشا کهوتێنێ وهڵێ ئیمهو نمهیاومێشا پهنه؟ واتش: ئی پهرسێ جه بنهرانه غهڵهتهنه. جه ویهرو زوان و فهرههنگینه وهڵکهوتهیی و دماکهتهیی فره ماناش نیهنه. دهی باشهن ئهگهر پاسهن منیچ متاوو بواچوو که فارسی یا عهرهبی جه کوردی فره وهڵکهوتهتهرهن و ههر قابلو پێوهرهگێرتهی نیهن. ههمتهر کریو بواچمێ که فهرانسهوی جه فارسی سهدها بهرابهر ههن وهڵێوه و ئینگلیسیچ چنها بهرابهر ههن وهڵێ فهرانسهویوه. ئهگهر قهرار بو منی هۆرامی بواچونه چون جهمعییهت یا نفوسهم کهمهنه و مشیوم بلونه سهرو زوانو کوردی، دهی کوردهکهیچ مهشیو بواچو چون فارسهکه یا عهرهبهکه جه من فرهتهرهن و زوانهکهش سهرتهرهن و کاری فرهتهرش پنه کریان با بلو سهرو زوانو فارسی یا عهرهبی. فارسهکهیچ مهشیو بواچو چون ئینگلیسیهکه جه من فرهتهرهن سابا زوانهکهیم لابهرو کهروش به ئینگلیسی! دهی ئهگهر پێسهنه با من جه ئهوهڵوه بهجیاتی ئانهیه هۆرامیهکهی جه ژیواو وێمهنه بسهڕونهوه و بلو سهرو زوانی کوردی و بو به کورد با بلو سهرو زوانی ئینگلیسی و وێم راحهت بکهرونه. کاکه گیان! فهرههنگ توفیرش ههن چهنی کهرهسه یا ئهبزاری و تکنولوژی.
ئهدهبیات و فهرههنگ ئهبزار و تکنولوژی نیهن که حهفتێو رایه مودێلهکهش فاریو و ورژێنی تازهش بهینه بازار. ئهدهبیات و فهرههنگی ههقهتین ههرمانهش ههنه تهکو بیهی و وجودو ئینسانی و گێره تا دنیا دنیان مهسهلێ و ماناو بیهو ئینسانی ههرپی جوره بمانۆوه. قوربانهت بو! منی هۆرامی، زوانی هورامیم پهی ئیحساس، هونهر، ئهدهبیات و ژیوای گهرهکهن و ئی چێوایچه دلێ ئی فهرههنگو وێمانه بیێنێ و زوانهکهیچما پهی ئی چێوانه هیچش کهم نیهن و تا دنیا دنیان تو متاوی پی زوانیه شێعرێ بواچی، داستانێ بنویسی و بلی شونهو هونهریره. پا گرده خزمهتهوه که کریان به زوانی فارسی، گهورهکاو ئا زوانهیه پسهو داریوش ئاشوری ئێقرار کهرا که زوانهکهشا نمهتاوۆ بو به زوانو عێلم و فهلسهفهی و جه وهررانوهرو ئینگلیسیوه یهک به سهدهن. ئێمه زوانو هۆرامیما پهی ئهدهبیات، هونهر، بیهی، ئیحساس، ژیوای و رهفتاری روانهیما گهرهکهن. پهی ئی مهنزوریه ئی زوانمانه هیچ عهیب و ئیرادێوهش نهبیهن، نیهن و متاومێ به کهمێو تهلاش و لێره زوانهکهیما رو بهرو بههێز بکهرمێ و تروقێش بدهیمێ پهنه.
18 - واتم: برێو هۆرامیێ ههنێ وێشا به مودێڕن، پوست مودێرن و ئهوپهرو ئاوهزی مزانا و خوهشا مهینه نامی هۆرامی و هۆرامانی بهری. چا بارهوه پهیلوات چێشهن؟ واتش: مارکس به باشی واتهنش: 'ئانه ویر و ئهندیشه نیهن که شهرایهتو ژیوای مهسازنو بهڵکوم ئاژه یا شهرایهتو ژیواین که ویر و ئهندیشهی هورخێزنو". چی ئاژه نابارهنه که ئێمه مژیومێ بیهی ئی ویره قهسالهینانه (مهجازی) فره تهبێعین. شهرایهتو ژیواو ههرکهسی جههانوینی و وهرچهمگاو ئا کهسیه مهسازنو. ههرکهس ئازادهن ههر ویرچهمه و رایه که به خاسش مزانو هورچنو و گێرونهوهر. باشتهر ئانهنه بواچمێ ئا هۆرامیانه که ئێدێعاو مودێڕن و پوست مودێرن بیهشا ههن به چهپ و راسشاوه گێره نه دوێ کتێبێ دروس و حهسابیێشا وهنێباوه و نه مزانا ئاروین بیهی و مودێرن بیهی یانێ چێش.
ئیکهسانه ئهجوشا جه ئاسمانی بێبنهنه و جه کههکێشانهکانه مژیوانه نهک سهرو زهمینیوه چه بیاوۆ پانهیه ئیحساس کهری ههنێ هۆرامانهنه. ئی سهروهنشیویایانه بیێنێ به جههان وهتهن و ههر روێو به زوانیه و به مهرامیه شهنه کهرا. ئیکهسانه جوغرافیاو زهمان ومهکانیشا جه هوش شیهنوه. شهوانه وهرمو وهڵاتاو ئێسکاندیناوی، ئوروپای وهرنیشت و کانادای وینا و جه روهنه بێکار و بێعار دژمانی و قسێ ماچا به زهمین و زهمانی و شکات و ڵاڵه مهکهرانێ که خوا پهیچی جه ئی مهنتهقهنه به دنیایش ئاردێنێ. ئاواته موازا وهشڵهی زوانهکهشا به جیاتی هۆرامی ئینگلیسی، فهرانسهوی و یا ئاڵمانی بیایا و پسه وێشا ماچان تازه جه وێشا ویهردهن بهڵام گهرهکشانه زاروڵهکاشا فێرو ئینگلسی بانێ تا پێسهو ویشا بهدبهختێ دنیاو قیامهتی نهبانێ! ئا کهسایچه ههنێ یاگه ئاواتهکاو ئی دهسهیهنه جه ئوروپای وهرنیشتهنه و ئیسکاندیناوی و ئامریکانه، شهوانه جه وهرمهنه، وهڵاته ئازیزهکهیشا ئازاد وینا و دڵشا تهپهش مهی بهخاترهو حوبولوهتهنی(وهتهن وهشهسیای) و یا تهمادارینێ ئا کهسانه که شهوو رو گیرشا کهردهبێ به دهسشاوه و جه داخو ئهیشانه کوچشا کهرد، فاروجمهیوه بکهرا و ئاژهی بواراو و ئامادو ئیستێقباڵو ئادێشا با و تا زوو بیاوه و با به راوهبهرو وهڵاتی. وهڵات ههرچی چێوشهن دروس بیهن تهنیا ئانهشه کهمهن ئی دهسه بیاوهو با به سهروهرو خهڵکی. پهی سهروهری نمهزانو بهڵام متاوانه با به سهرهوهرێ! ئهڵبهت برێویچشا ههر جه وهرمهکانه تهمادارو خهڵکی نهمهنێنێ و قهزاو قهدهری و ههر وێشهو وهڵاتهکهشا ئازاد بیهن و ئهیشا خهریکێنێ دهسهڵاتداری کهرا!.
ئی ئینسانه شهبه مودێڕنانه پاسه مهلا پهیش که زهمانه، زهمانهو جههانی بیهین و گرد کهس مهشیو رهفتار و کرداری ئامریکایانهش بو. کوکا کولا نوشو گیانیت بکهری، شمارهو پاڵایاو هونهرپیشهکا هالیوودی بزانی، سهره بهرباری جه تازهتهرین فیلماو جهشنوارهکاو کهن، برلین، ونیز، بالیوودو هالیوودی، مهشیو نگهرانیت ئانه بو که پهی ئانهیه ئیحساس کهری مودێڕن و مودێڕنانه مژیوینه ئهشی دهسیکهم روانه نیم ساعهت دلێ ترافیکو شاره گهورانه و ماشینانه گێر بکهری، تازهتهرین بهرویرهکا و ئێسلاوی ژیژهک، هابرماس، ههری پاتر و ئهوتهر بنویسه ئاروینهکاو وهرنیشتی بوانیوه بێ ئانهیه چێوێوت چهنه حاڵی با یا ئهگهر حاڵیچت بی چه مهعلوم ئا چێوانه ورکه و مهسهلێ بنهرهتیێ و ههقهتینێ تو بانێ، جه دهکهلیمێ قسهکهردهی عادیتهنه مهشیو نامێ چن دانێ جه بنویس و فیلسوفه وهرنیشتهکا پسه مێشل فوکو، لیوتار، دریدا ، نیچه و هایدگری و ئهوتهر پوست مودێرنهکا قهتار بکهری و یا ئهگهر پسهو دهسیهتهر جه هۆرامیهکا بی که کهمێو نزیک به زهمینیوه ملا رانه و زاهێرهن روشنتهرێنێ مهشیو جگهرێو بنیهی لاو دهمیت و شێعرهکاو ئێمپراتور شێرکوی و رومانهکاو بهختیار عهلی کاوێژ کهریوه و ئانیشانه به گهورهتهین شاکارو بهشهریهت و قهڕنێ بزانی! ئیکهسانه باشتهر مزانا شونهو تازهتهرین ویره باوهکا و نیازه موبتهزهلهکاو دنیای شهبه سهرمایهدارانهو وێشانه بانێ تا ئانه که بهیانێ و سهرو باسانێوه بێ قهدر و قیمهتی پسهو: دهربهدهری و یانهوێرانی، غهریبی شاراو وهڵاتا، قاژقاژ یا شهقه شهقه بیهو شهخسیهت، تهحقیر کێشای و بێ کێبیهیی و وێ بهکهم زانای ئینسانی هۆرامی، شێعرهی هۆرامیه، نهسری هۆرامی، تهئاتری هۆرامی و ههزاران مهسئهلێتهرو جامێعهو ئاروینو هۆرامانی وختو وێشان تهڵهف بکهران. جه ئهندیشهو ئی روشنفکرانه هۆرامان یانی: لهتهرێ، ههڵیزه، شانه و چمچهی هۆرامی! ئا چێوه مودێڕنانه و ئا موده باوانه که ئهیشا گهرهکێشانێ جه هۆرامانهنه نیهنێ. هۆرامی و هۆرامان مهربوت به زهمانهو ویهردهینێ و باوشا تهمامیان. ئهڵبهت ئینساف ئانهن بواچیونه و بهیان کریو وهشبهختانه ئی بهسهزوانانه ههر ئێدێعایهشا کهردێ بو نه به خاس و نه به خراب نامێ هۆرامانی، ئینسانی هۆرامی، کومهڵگاو هۆرامانی و زوان و فهرههنگی هۆرامیشا نهبهردێنه و نمهبهرا.
19 - واتم: کلیپێوه دهنگی هینهو شاعێری گهورهو کوردی عهبدوڵڵا پهشێوی گوش دێنێ. دهقێق نمهزانو چه زهمانیه و چکوگهنه ئی قساشه کهردێنێ. پهشێو باسو زوانی کوردی مهکهرو و چا جهلهسهنه ماچو : "ئانه که منش فره توڕه کهردهن مهسهلێ زوانینه. زوان و فهرههنگ. من پهنهتا ماچو. من جه چن سمینارێوهنه چی دماییانه باسم کهردهن. زوانی کوردی ههن خهتهری ههقهتینهنه. گاههس جه بهین بلو. ههزارن ساڵ، دوێ ههزارو پانسهد ساڵێ چێردهس بیهن . جه تهرس و شهرمو زوانه دهوڵهمهندهکاو دهوروبهریما که قودرهتشا بیهن وێش چا کهش و شاخهنه شاردهنوه و ئیسه که خهریکهن سهره بهرمارو جه گرد لایوه ههوکهشا پهی ئاردهن. داواتا چهنه کهرو حهرهکهتێوه به هێز دهسپهنهکهردێ پهی نهجاتو زوانی کوردی. تا زوانی کوردی جه دهسو بێسهوادا نهجات بدریو... زوانهکهما، زوانی کوردی شهرهفمانه، ناموسمانه، غیرهتمانه و گردو چێویمانه. مهشێو ههر ئارو نه سهحبێ قانون بهربشو پهی پارێزنای زوانی کوردی..." جهبارهو ئی قساو پهشێویه چه نهزهرێوت ههنه؟ واتش: ئی قسانه جه دوێ سوچێوه یاگێ سهرنجێنێ. یوهم ئانه که ماموسا پهشێو ئهندیشهو چهپیش ههن بهڵام زوانهکهش بهلاشاوه ئهرزشمهندهن و به ههق نگهرانو زوانهکهیشهن. سوچو دووهمی که فره موهێمهن ئانهن که مهشیو بزانمێ مانا و مهنزورو پهشێوی جه زوانی کوردی چێشهن.
پهشێو ههم ئینسانێوه ئاگاههن و ههم باوهر نمهکهرو وهختێو قسێوه مهکهرو تهنیا وێش موهێم بو و زوانهکهو وێش. ئاد به گردی، گردو ئینسانا و ههرچی زوانێنێ پهیش موهێمێنێ و به یهقین ئیجازهیچ مدو به ههر کهسێوتهری نگران و دڵسوزو زوانو وێش بو. به نهزهرهم مهنزورو پهشێوی جه زوانی کوردی زوانو ئهدایین. ئا زوانهنه که پهنهش گهوره بیهن. ئهگهر مهنزورش تهنیا زوانو ئهدایی وێش بو ئانه دورهن جه باوهری ئینسانی و ویرو چهپی که پهشێو باوهرش ههن پهنه. که پیسهنه به پا قسهکاو پهشێوی زوانو ههرکهسی پهی ئا کهسهیه ناموسهن و شهرهفهن و غیرهتهن. دهی باشهن پیجوره پهی هۆرامی، زوانو هۆرامی ناموسهن، شهرهفهن و غیرهت. پهی کوردهکایچ (کرمانجی، سورانی و کهلهوری) زوانو وێشا پهیشا شهرهفهن، ناموسهن و غیرهت. جه دهلاقهو پهیلواو پهشێوی و کهسانێو پسه ئادی و ئیجوره تهماشاکهردهیه پهی زوانی پا هۆرامیانه که به هۆرامی نمهنویسا و هۆرامی نمهپارێزنا مهشیو بواچیو چێش؟ بێ شهرهف، بێ ناموس، بێ غیرهت!
20 - واتم: ئهگهر ئیشتیبا نهکهروو ئوستاد موحهمهدی فههیم چی بارهوه قسێوه و ههرپاسه شێعریه فره مانادارهش ههنه. واتش: ئهرێ. ئهگهر منیچ ئیشتیبا نهژنهویهبوم قسهکێش ئینێنه که: هۆرامان بنویسێ فرێش ههنێ بهڵام فرهی جه بنویسه هۆرامیهکا هێڵێ کوردیێ کهرا! ئینه شێعرهکێچش: شاهو و کوساڵان گوششا چهنه بو کوڕیمریهمیچ حهتمش وهنه بو ههر هۆرامیێ لادو جه زوانیش مهردهو مهزارین ههرچن مهنه بو
21 - واتم: تاونایوهو زوان و فهرههنگو هۆرامانیج یاوان به کێلهو قهبرهو مهردهکاو هۆرامانیچ! واتش: نمونهیوه فره باشت بهیان کهرد. منیچ وێم گێڵانا سهروو زیارتاو دهگایاو هۆرامانیره. ئاچێوه که تو واتت فره راسهن ئهڵبهت یاگێ سام و تهرسایهن. ویری ناسیوناڵیستی پاسه جه هۆرامانهنه وێش حهشاره دان که حهتتا نویسیاو کێلهو قهبرهکاما مهشیو به هۆرامی نهبو! به باوهرو من ئینه مهسئهلێوه فره بنهرهتیهنه که ئینسانهکا به بهیان کهردهو دهرونو وێشا متاوانه ئینسانیهت و بهشهر بیهو وێشا نیشانه بدا و بهیان کهرا. ئی بهیان کهردهیه باشتهرین راش زوانهنه. ئینسانی بێ زوان ئینسانی کامل نیهن و جه ویهرو رهوانشناسینه ههزاران گرفتش مهیا وهروه پهی. ویرش کهردێوه یهک نهفهر جه خاوهرمیانهنه پێسهو مههاجری ملو پهی فهرانسهی بونه به ئهرهنیشتو ئا وهڵاتهیه. ئی ئینسانه ئهگهر زوان نهزانو تا ئا زهمانه که زوانو ئا وهڵاتهیه فێر نهبیهن نمهتاوۆ به غهیر جه نیازه غهریزیهکاش هیچ چێویهتهری ئهنجام بدونه. ئیکهسه چون نمهتاوۆ حاڵی بو جه زوانو ئا وهڵاته تازهیه به واتهو رهوانشناسهکا دوچارو بێ قسهیی و بێدهنگی بونه. ئهگهر فره ئێدامهش بونه و نهتاوۆ ئێرتبات بگێرو چهنی دهوروبهرهکهیش ماچا توشو "زهربهی روحی بێ دهنگ" ی ئامان.
رهوانشناسێ ماچا: "زوانو قسه کهردهی وهتهن یا وهڵاتو ئهسڵی ئینسانیهن". وهختێو زوانهکهت چهنه گیریوه وهتهنیچت نمهمانو. ئینسانی هۆرامی نزیک به نیم قهرنێن جه یانهو وێشهنهو دلێ وهڵاتو وێشهنه و نه جهبهرو وهڵاتو وێشهنه بێدهنگشا کهردهن و زوانهکهشا عهمهلهن قوڵف کهردهن. ئهری کاکهگیان وهشڵهێ پا موهاجرانه که ملانه پهی وهڵاتیهتهری. ئهگهر بێدهنگێنێ وهرو ئێجبارو نهزانای زوانین نه مهمنوع کهردهی زوانیشا بهڵام جه سایهو سهرهو ناسیوناڵیسمی کوردیوه ئینسانی هۆرامی زوان مهشیو نه تهنیا جه دنیای روشنهنه زوانهکهش بێ ئهسهر بو بهڵکوم جه قهورێچهنه دهسبهردارو تهرمهکا نیهنێ و گهرهکشانه شێعرهکاو ماموسا ههژاری خاس خاس حاڵی هۆرامی زوانهکا بکهرا ئادیچ جه قهبرهنه! مهگهر نهواتهنش: به کوردی مژیوۆنه و به کوردی مرونه و به زوانی کوردیچ جوابو قهبرێم مدهونهوه!
ئهرێ! کێلهکاو هۆرامانیچ مهشیو با به کوردێ تا ئینسانی هۆرامی زوان جه قهبرهیچهنه به زوانی کوردی جواب بدۆوه و ئا کهسانه که ههنێ شونهو زوانی هامبهشیوه یاوایبا به ئاواتهو وێشان. ئهڵبهت ماموسا ههژاری رهحمهتی رهفتار و کردارش ئاسمان تا زهمین دور بیهن جه ئی ویره وهرتهسکانه و ئینسانه تازه به دهورانیاوانه. پاسه کورناوه زهمانهو حهیاتو ههژارینه چن کهسێو جه شاعێر و بنویسێ هۆرامی زوانێ ملانه پهی لایش. یو چا هۆرامی زوانانه دهسمهکهرو به شێعر وهنهی و ئادیچ شێعرێ کوردیێ. ماموسا ههژاریچ ماچو به شاعێرهکهی چکۆوه ئاماینی و ئادیچ ماچو هۆرامانوه. ههژار جواب مدۆوه که توخوا یو جه هۆرامانوه ئاما بو، زوانش هۆرامی بو حهیف نیهن زوانهکهش که یو چا زوانانهن که به باشتهرین شێوه متاوی ئیحساس و تهوسیفش پهنه بهرباری و بهیان بکهری بنیو لاوه و به زوانێوتهر شێعرێ بواچو!
جه سایهو سهرهو ئازادیوازهکاو قهرنهو بیسو یهکو مهحاڵو کوردهسانی، زوان و فهرههنگو مهحاڵو هۆرامانی که تا دهههو 1960ی مهسێحی هیچ رهبتێوهش نهبێ به زوان و فهرههنگو دهوروبهریشوه جه ماوهو 50 ساڵاره گهرهکشانه دلێنهش فارا، ئادیج تا حهدو مهرگی.
22 - واتم: برێو ئینسانێ ساویلکێ و حهپولێ و جه دنیا بێخهبهرێ ماچانه که ئیسه کهی زهمانهو ئی قسهو باسهنا؟ جه ئوروپا و ئامریکانه نه مهرز مهنهن و نه تهعسوبی زوانی. ئی بهزمانه تهنیا جه وهڵاته دماکهوتهکانه و جه لاو ئینسانه ناحاڵی و بێسهواداوه رهواجش ههن و ههنێ شونهو ئی باساوه. زوان و فهرههنگ کهی مهسهلێ ئینسانو قهڕنهو بیسو یهکی و ئاروینین؟! واتش: هوردهستێوه جه بهرنامهیوهنه ئی پهرسێشه به خاسی جواب داوه و واتش ئێمهیچ ماچمێ ژیوای تهنیا زوان و فهرههنگ نیهن و فره مهسهلێتهر ههنێ که خهڵک گرفتارهن دهسشاوه. ئهگهر ئێمه باس جه زوان و فهرههنگی مهکهرمێ ههدهفما ئانه نهبیهن و نیهن واچمێنه ئهوتهر چێوهکا موهێمی نیهنێ. ههر چێویه جه یاگێ وێشهنه ئێژاییش ههن و ههر کهس به پاو ئاژهو ژیوایش تاوۆ تهلاشو وێش بکهرو. بهڵام ئانه که مهسهلێ زوان و فهرههنگی تهنیا هینهو وهڵاته دماکهوتا و یا ئینسانه دماکهوتانه به دورهن جه ئاوهز و واقێعو ئارو دنیای.
پهی نمونهی متاومێ تهماشاو کشوهرو بلژیکی بکهرمێ. ئی وهڵاته فرهتهر جه دوهسهد ساڵان که کشوهریه وێپان و بروکسێل پایێتهختهکهش مهرکهزو یهکیهتی ئوروپاین و ئی کشوهره ههن جه ئوروپای وهرنیشتهنهو حکومهتهکهش دموکراتهن و حهتمهن خهڵکهکهیچش پێسهو ئهوتهر خهڵکانو ئوروپای وهرنیشتی حاڵێشانه جه دنیاو ئاروی و ئهگهر ئێمه نامێ مودێڕنیتهی و پوست مودێرنیما جه دوورهو ئهژنیه بو ئادیشا پا چێوانه ژیواینێ و گهورێ بیێنێ. دماو ئی گرده ساڵاره که ئی کشوهره وهش بیهن ئینه پهی چن ساڵا ملو وهرو مهسهلێ زوان و فهرههنگی گێر و گرفت ئامان وهروه پهیشا و حهتتا ئهگهر خهلاف نهواچو پارهکه پهی فرهتهر جه یهک ساڵاش گوزهرنا که به شێویه رهسمێ دهوڵهتش نهبێ و دهوڵهتی مووهقهت ئێدارهش کهرێ. به جه نهزهر گێرتهی ئانهیه و به پاو قانونی گردو زوانهکاو ئیسه چا وهڵاتهنه ئازادێنێ و ههرمانهشا پهنه کریو و پاسهیچه نیهن که زوانیه سهردهس بو و ئهویشاتهری مهمنوعێ بانێ. ههرچهند جه ویهردهنه فهرانسهویهکا زوانهکهشا فرهتهر رهواجش بیهن.
بلژیک کشوهرێوه چن زوانه و چن فهرههنگهن و هولهندی زوانهکا(فلامیشهکا) و فهرانسهوی زوانهکا ئیختلافشا ههن و کهسشا قسێ ئهوی نموانووه. فلامانهکا ههنێ سهراونو بلژیکیوه و فهرانسهویهکا ههنێ وارو بلژیکیوه. فهرانسهویهکه ماچو زوانو وێم و فلامانهکه ماچو زوانو وێم. گێره ههر سهرو ئی مهسهلێ، ئی وهڵاته بهش بهش بکریو بهڵام توفیرێوه بنهڕتی ههن چا کشوهرهنه و ئهوتهر وهڵاتهکاو دنیای و ئادیچ ئانهنه که پا گردو ئیختلافاوه که ههردوهلا ههنشا پێوه تهلاششا کهردهن به شێویه مهدنی و ئینسانی مهسهلهکێ چارهسهر بکهرا و نهکهوتێنێ گیانو یوترینی.
23 - واتم: کهسانێو بیێنی و ههنێ که پهی ساڵهای ساڵێن ههرمانهی فهرههنگیه کهرانێ و جه ویهرو زوان و فهرههنگو هۆرامانینه خهریکو کارا بیێنێ. برێویچشا کارێ دهرد واردێنی و جه یاگێ وێشانه و جه زهمانو وێشانه فره ئیژاییشا بیهن بهڵام فرهکهسێچ ههنێ که ئێنتێقاد مهکهرا چهنهشا و ماچا چون کارهکهشا به زوانی هۆرامی نهبیهن، خزمهتشا نهکهدهن به زوان و فهرههنگو هۆرامانی؟ واتش: جه دنیاو ئارویهنه جیاوازی ویر و پهیلوای بنهرهتیتهرین ئهسڵهو هقوقو بهشهرین. پسهو هێگێلی ماچو: "ههر کهس زارو زهمانهو وێشهن". فره تهبێعین که فرهو بهرویراو ئا کهسانه که هۆرامیێنێ و جهبارهو زوان، فهرههنگ و تاریخو هۆرامانینێ به زوانی هۆرامی نهبا. جه ههر زهمانیه و جه ههر مهکانیه تایبهتهنه ئینسانهکا فرهتهر ههنێ چهنی رهوت یا باوۆ زهمانهی.
تهنیا دوێ دهسێ جه خهڵکی متاوا وهڵتهر جه زهمان و مهکانو وێشان بانێ: پێغهمبهرێ و ئینسانی نابێغی یا بلیمهتێ. به وهرچهم گێرتهی ئانهیه ئیتر دماو حهزرهتهو موحهمهدی پێغهمبهرێوتهر نمهی به دنیا ئا رای روشنهنه. تهنیا مانۆوه ئینسانێ بلیمهتێ که ئهیشایچ فره کهمێنێ و ئێستێسنای. ئهگهر ئیسه دهههو پهنجا و شهسی مهسیحی بیایا چون باو باوۆ تهفهکوری چهپی بێ ئیحتێماڵهن فره کهسێ بێنی به چهپ. ههرپاسه ئا وهخته فرهی جه بنویسهکاو دنیای و ئینسانه ئازادیوازهکا تهرهفداری جه چهپی کهرێنی و پا گرده جنایهتاوه که ئیستالین جه شهورهوینه ئهنجامش دای فره کهسێ چهمێشا بینیایبێنێ و ئا چێوانه نهوینێنێ و تهوجیهش کهرێنێ و حهتتا کهسێوی ئازادیواز و فیلسوف پسه ژان پول سارتری و سیمون دوبوارێ. ئهگهر ژیرانه بدیهیمی پهی تاریخی جه نیمهو دووهمو قهرنهو بیسیوهلا کوردهسانهنه ناسیونالیسمێ کوردی به محورهریهتو مهنتهقهو سوارنی بواچهکاوه باوۆ زهمانهی بیهن. چی مهحاڵهنه ههر ههرمان و حهرهکهتێوه چیرو سێوهرو ئی ویرو زهمانهینه بیهن. هۆرامان به دهلیلو ئانهیه جه مهنتهقهو کوردهسانیهنه واقع بیهن ئادیچ کهوتهن چیرو تهئسیرو ئا ویره باوهیه.
هۆرامانهنه فرهتهر جه چن ههزار ساڵا جهبرو زهمانهی، جوغرافیا و تهبێعهت، دین، تهرێقهت و مهشایخ، سان، سوفی و حاکێمه جوراوجهرهکا دهسهلاتداریشا کهردهن. هۆرامانیچ پسهو هر یاگیوهو دنیای به ئامای دهورانو مودێڕنی دوچارو نهجمیایی بی و پهی جوابدای به نیازه ئاروینهکاش لازم بێ ویر، ئاوهز، ئهندیشه و ویرچهمهیه ئارویانه یاگهگیر بو بهڵام به داخهوه ئیکاره به دهلایێلێوی فره نهیاوا به سهمهر و چی هاڵیگانه وهشبهختانه یا بهدبهختانه ناسیونالیسمو کوردی پسه ئهمری واقێعی بی به ویر و ئیدئولوژی مهنتهقهو کوردهسانی و ئی ویره هۆرامانیچش گێرتهره. جه واقێعهنه هۆرامان به ناچار کهوت چیرو ئی دهسهڵاتهیه و جهبرو زهمانهی بێ که ئی زهرورهتشه ئاورد وهروه. و گهرنه تا ئا وهخته هۆرامی هۆرامی بیهن و کوردیج کورد. وهرو ئانهیه ئا بهرویرانه و ئا ههرمانانه که بنویسه هۆرامی زوانهکا کهردێنێ تهبێعین که به هۆرامیێ نهبا و فرهتهر کوردیێ بانێ. ویری وێپا و سهربهوێ و ئارویانه پهی زوان و فهرههنگو هۆرامانی چێوهایێوی تازێنی و شانازی نیهن یو ئیسه کاری هۆرامیانه بکهرو. جه شهرقهنه و جه کوردهسانهنه ئینه نزیک به یهرێ دههان که حقوقو بهشهری و ئیحترام نیاره پهی فرهههنگا، ههرپاسه تاقهکهسی و مهسئولیت باوێ بێنی.
به ئامای ئی شهپولانه جه هۆرامانهنه ئینسانی ئاروینو هۆرامانێ لوان ئا ویرهره که ئیگرده ساڵه چیرو نامی ناسیونالیسمی کوردینه موباڕێزهشا کهردهن پهی مهنهوهی زوان و فهرههنگی بهڵام گردش به نامی لههجهو مهنتهقهیه و مهحالێوهو کوردهسانی تهمامیا و ئهوتهر مهنتهقهکا سهرهشا بێ کڵاو مهنهنوه. ئانهیچمانه جه ویر نهشو که هۆرامان فرهتهر شامڵو دهگایا بیهن و ئینسانی هۆرامی تازه خهریکهن بو به شارنشین و جه شاریچهن که نیازێ فهرههنگیێ وهشێ بانه. وهرو ئانهینه که تا ئیسه ئا هۆرامی زوانێ که ههرمانێشا کهردێنێ و ههرمانهکێشا فرهتهر غهیرێ هۆرامیانێ بیێنێ چێوێوی عادی بیهن و هیچ ئهرزشو ئا کارانه کهم نمهکهرۆوه.
جا ئانه ئیتر باسیه جیاوازهن که چی هۆرامانهنه ئینسانهایێ نهبیێنێ که وهڵتهر جه زهمانهو وێشا ویر بکهراوه؛ پهیجوری قووڵش گهرهکهن. به پهیلوا من ههر کارێوه فهرههنگی که کریا بو چیرو ههرنامێوهنه و به ههر زوانێو که بونه یاگی وهێش ههنهش و ئهرزشمهندهنه. چه ئێمه حهز بکهرمێ یا حهز نهکهرمێ، چه وهشما بهینه یا وهشما نهینه و چه پهسهنش بکهرمی و چه پهسهنش نهکهرمێ ئا ههرمانانه پێسهو ئهمرێوی واقێعی بیهێشا ههن و مورهو تاریخ و زهمانو دهورهو وێشا ههن روهشاوه. مهسهڵهن گێره من جه ئهدای پهیدا نهبیهبوو کهسانێو بیێنێ جهبارهو زوان و فهرههنگی هۆرامیوه کارشا کهردهن. دور جه ئینساف و عهداڵهتین من بهونه و ئا کارانه به دیدیه ئارویانه رهد بکهرووه و نهفیهشا بکهروونه. ئا کهسانه ئیسهیچه متاوانه ههر پسهو وهڵتهری ههرمانه بکهرا و یا رایهتهر گێرانهوهر. به هۆرامی بنویسا و یا نهنویسا. ههر کهس راو وێش بلونه و ئانه زهمانهن که قهزاوهت مهکهرونه. گیرام مهردمیچ نهلوا شونیشاره.
گاههس ههرکهس پهی دڵو وێش ههرمانهش کهردێ بو و ئا کهسه پهیلواو خهڵکیچش پهی موهێم نهبیه بو. بهڵام ئیمه مهشیو یهک نوکتێما جه وێر نهشۆوه. ئینسانی ژیر و بهئاوهز ئا ئینسانهنه که ویهردهو وێش به ئهقڵ و ئاوهز نهقد بکهرۆوه و نهینه ویهردهو وێش تهمام و کهماڵ تهئید بکهرو و یا تهمام و کهماڵ رهدشوه بکهرو. غهڵهتتهرین ههرمانه ئانێنه که ئینسان بهینه و ئا کارانه که جه ویهردهیه دور یا نزیکهنه کهردێنش تهوجیهشا بکهرو. ئینسانی ژیر ماچو هێزی و پهرێ به پاو ئاژه و شهرایهتی ئا ههرمانامه کهردێنی و ئارویچ ئاژه ئی ویرو ههرمانانه موازو. قهرار نیهن ئینسان گردو عهمریش پسه یوێ بو. جا ئهگهر پاسه بو ئێدامهدای ژیوای بی سهمهرهن و ئینسان مهشیو ههر وێش تکرار کهرۆوه. دروس نیهن من بهونه و ژیان و زیندهگی شهخسی وێم گرێ بدهو به زوان و فهرههنگیهوه و بواچونه ههرچیه من کهردهن دروسهن و مهشیو گرد پاسه کهرا و یا به خاترهو ئانهیه من برێو ئیشتیبایم بیێنێ، فام و ئاوهزم واروه بیهن و نهتاوانم بیاوونه جه برێو چێوا پهی ئانهیه وێم نهجات بدهو، ئێقرار نهکهرو به خهتاکام و تاریخ، زوان و فهرههنگو مێللهتێوه پوشنوره و یا پهی ههقێوه، ههقێوتهر بکهروو به ناههق. بریه کهسێ ههنێ ئیحساس کهرا که ئهگهر بهیانێ و ههقێقهتی قهبوڵ بکهرا ئا گرده کارانه که کهردێنێشا ملانه بهینهنه و هیچ کێبیهیه نمهمانۆوه پهیشا. ئهڵبهت ئینه ههقێقهتێوه تاڵهن. ئهیشا مزانا که هۆرامی و هۆرامان راش جه راو ناسیونالیسمی کوردی جیاینه بهڵام تهرسای تهرسا و مزانانه که مهنافێعی مادی یا مهعنهوی وێشان جه دهس مدانه.
خو گرد کهس پسهو دوکتور محهمهد ئهمین هۆرامانی نیهن تا به شههامهت و نهتهرسانه دماو چل ساڵا ههرمان کهردهی ئیقرار به فرهی جه ئیشتیبایاش بکهرو و پهیش موهێم نهبو که وهڵتهر چێشش واتهن و یا خهڵک ئیسه دماو قسهکاش چێش ماچو. ئینسانی ئاگاه جه ههر لادو ژیوایشهنه پهیش بهرده پانهیه که گاههس لار لوا بو یا راکێش نادروسه بو به باوهروه وهرش مهگێرۆنه. زوان و فهرههنگو کوردی و موبارێزه پهی پارێزنایش کارێوی ئینسانی و دروس بیهن و هورخیزیای ناسیونالێسمێ کوردی دلی کوردانه نیازێوه واقێعی بیهن دلێ کومهڵگاو وێشهنه بهڵام ئینسانی ئاروینو هۆرامانی ئا ههقشه ههن راو رهوێشو ئا هۆرامی زوانانه نهقهدوه کهرو و بگێروشا چێرو پهرس و ئهوهپهرسای تا بزانونه بهر ئهساسو جه پیمانههایه ئینسانی و عێلمی زوان، فهرههنگ و تاریخو هۆرامیشا بهردهن پهی یاگێوتهری، دلێنهشا فاران، پسهو تاڵانچی تاڵانشا کهردهن، ههراجشا کهردهن و تا ئا یاگێ تاوانشا پهی یاوای به مهرام و مهنافێعو وێشا یانهوێرانشا کهردهن.
ئاکهسانه که مهیانێ و به یاردی مادی ناسیونالیسمی کوردیوه تاریخ، زوان و فهرههنگو هۆرامانی قهڵب کهرا مهشیو به شههامهتوه جه وهراوهرو خهڵکو هۆرامانی، تاریخی و ههقێقهتی و ئایهندهی جواوگوێ بانێ. موهێم نیهن ئا کاراشانه به بونهو مهنافێعی شهخسیوه کهردێنێ یا به بونه نهزانی، بێ ئاگاهی و تهرسێوه و یا گێره ئاگاهانه. جه ههر سورهت مهشیو جواوگوێ بانێ. ئیکاره کاریوی شهخسی نیهن تا بواچانه بهکهسی رهبتش نیهن. مهسهڵهن وهختێو ئینسانیه مهینه کتێب منویسونه و جهشنێوه چن ههزار ساڵێ(جهشنهو پیرشالیاری) بهرو چێرو سێوهرو ناسیونالیسمی کوردی که سهراسهرو حهیاتیشهنه نهتیجهو و بهرویرش تاونایوه و لابهردهو زوان و فهرههنگی هۆرامی بیهن، مهشیو جواوگو بونه بواچو پهی چێشی، به پاو کام تاریخ و سهندی، پهی کام ههدهف و مهرام و پهی خزمهت به چێشو هۆرامانی ئیکارشه کهردهن؟ ئهڵبهته ئی سوئالانه و دهها سوئالێتهر که ههنێ ههدهفشا تاوانبار کهردهی کهسی نیهن بهڵکوم وهختێو کهسانێو مهیانێ و بهجیاتی ئانهیه بلا داڵانی و بوهو چنوری بکهرا و کولیتهو شهرهبهقیهنه گوش گێرا پهی دهنگو ژهرهژا مهیاو ملانه دلی تڵانهو نوسیهی و پهیجوری، دهسمهکهرا به ههرمانهی فهرههنگیه جه تهڵانهی (حهوهزهی) عمومیهنه، تاریخ منویسا، ئوستوره منویسا، شێعرێ ماچا، داستانێ منویسا، راوینه یا نهزهیه پهردازی مهکهرا، نهقدو شێعرێ و داستانێ مهکهرا و یا جه مهحفێلهکانه سهرقافڵهدارو برێو جهریانه ئهدهبیانێ مهشیو جواوگو ههرمانا و ویراشا بانێ.
دهوران دهورانو مودێرنین و شاخێسهو ئینسان و زهمانهو مودێرنی : مهسئولیهتهن و فهردیهت. چی ئاژهنه ئیتر نهقد چهقویه کولارێ نیهنه بهڵکوم کافرمانێوه تێژهن که ههرچێ چێوین مهپاچوره و خشتش مهکهرو!
24 - واتم: تا ئاخرو ساڵهکاو ههشتای مهسێحیوه فرهی جه دیوانه شێعر و ئهوتهر بهرویرهکا که به زوانی هۆرامی نوسیاینێ جه کوردهسانو عێراقینه و بهغدانه چاپ کریاینێ بهڵام دماو راپهرینیوه ئی ههرمانێ شونهمایهش نهمهنێنهوه و ئیکاره مدرا و یا وهرشا گێرتهن؟ واتش: ناسیونالیسمی کوردی جه ئهوهڵو رایشهنه پسه گردو ناسیونالیسمهکاو دنیای نیازش بێ تا تاریخێوه واقێعی یا خیاڵی وهش بکهرو پهی وێش و لاو بهریناوه وێش به مێللهتێوه تاریخی، گهوره ، بهرههق و دیرین برمانو. چا وهختهنه به غهیر جه بهرویرێ هۆرامیێ هیچ چێویهشا نهبیهن و ئهساسهن پسهو جهماڵ نهبهزی ماچو کوردهکا کوچهرێ بیێنێ و تاریخێوه ئهدهبی و شونهمایه جه ئهدهبیاتیشا نهبێینه. تاریخو ئهدهبو کوردی نمهیاوۆ به دوهسهد ساڵێ. وهرو دهوڵهمهندی زوان و فهرههنگی هۆرامی و ههرپاسه بێ ساحێبی هۆرامانی ئاماینی و زرێنگانه و فێڵبازانه تاریخ و فهرههنگو هۆرامیشا ئیزافه کهردهن به تاریخو وێشاوه و تاریخو ئهدهبیاتو وێشا بهراوه پهی ههزارو پانسهد ساڵا چێوهڵتهری.
پی بونهوهن "کوڕو زانیاری کوردی" فرهی جه ئهسهر و بهرویرێ هۆرامی زوانێ جه بهغدادهنه، سلێمانی و ئهوتهر شارهکانه میاونو به چاپ. موهێم نیهن ئیکتێبانه کوردیێ نیهنێ و زوانهکهشا هۆرامین. ئاماینێ و جه جلد یا تهشکهکهشانه عونوانهکهشا فارا به کوردی و دلێگیر و وهڵینهیه کوردیشا چهسپنا پورهشارهو یاوناینێشا چاپ. پهی ئا ناسیونالیستانه موهێم نهبێ که دلێنهو ئا کتێبانه چێشهن، موهێم ئانه بێ به یوتهرانی و به خهڵکه بێ سهوادهکهی بواچا ئیمه ئهدهبیاتما ههن و ئانه نمونهکهش و ئێمه تاریخ و ویهردهما ههن ئانه شونهماکاش. ئهیشا هیچ باوهروشا نهبێ به هۆرامی و هۆرامانی و گێره فرهیچشا ههر نهزانابوشا کهلیمێوه هۆرامی بواناوه.
جیا جه ئیکارهیه برێو جه بنویسهکاشا پسه پێرهمێردی ئامای و تا ئا یاگی که تاواشا دیوانو شعێرهو شاعێره هۆرامی زوانهکاشا هورگێڵنایوه به کوردی. هینهو مهولهوی و وهلی دیوانهی و یوتهرانی. ((زوان شناسهکا و جامێعهشناسهکا نمهپهرسا جه وێشا ئهگهر هۆرامی کوردین چی مهشیو کوردهکا حاڵیشا نهبو و دیوانو شعێرهکاش جه کوردیوه هورگێڵیاوه به کوردی!) دماو ئانهیه ناسیونالیسمی کوردی وێش یاگهگیر کهرد یاوا به ههدهفهکهو وێش ئیتر چاپکهردهو ئا بهرویرانه ئێژایی و ئهرزشو وێش جهدهس دا. گێره ئیسه پهشیمانێ با که پهیچی ئا ههمگه کتێبه هۆرامی زواناشانه چاپ و وڵاوه کهردێنێ. ههر ئی ههرمانانه بیێ به دهلیلو ئانهیه فرهی جه هۆرامیهکایچ ئیسه وهختێو کتێبێو منویسا و گردو دلێنهکهیش به زوانی هۆرامین عنوانهکهش، وهڵینهکهش و شیوهکهردهکهیش مهکهرا به غهیری هۆرامی. ئیتر کهسێو نمهپهرسو ئهرێ پروفسور ئهگهر کتێبێوه دلێنه یا گردو مهتنهکهیش به هۆرامین چی مهشیو عنوانهکهش ، وهڵینهکهش و دلێگێرهکهش به زوانی هۆرامی نهبو؟ کهسێو که بیاوۆنه جه مهتنه ئهسڵیهکهی بتاوۆ بوانوشوه حهتمهنیچ متاوۆ وهڵینهکه و شیوهکهردهکهیچش بوانۆوه.
25 *** واتم: به نهزهرهت چی فرهی جه هۆرامیی زوانهکا گنا شونهو ئهندیشه و ئیدئولوژیهایه دنیاگێر یا جههان وهتهنی و تا حهدێوی فره ئارمانی و خیاڵی؟ واتش: ئهمن نمهتاوو نهزهرێوه گردینیه بدهو و دروسیچ نیهن جه چن خێتێنه گردو ویرچهمهکا نهقد یا شیشاوه بکهرووه. ئیکاره ههم سادهلهوحانهن و ههم به دورهن جه ئاوهزی ئینسانی. ههرچهند دڵبینیایی کهسێوی به مهرام یا رایێوه رهنگه ههزاران دهلیلێ ئهرێنیێ یا نهرێنیێش با بهڵام به پهیلواو من متاومێ چن دهلیلێ ئهسڵیێ پهی ئی پهرسێ وزمێ وهرو چهمو وانهری: ئهوهڵ : چون ئیکهسانه نمهتاوا با به ناسیونالیستی کورد و یا ئهگهر بانێ به ناسیونالیست به مهحزو ئانهیه ئا رایشانه تهجروبه کهرده و پهیشا بهرد به دلێنهیش ئهگهر کهمێو ئاوهزشا بو زوو دهس مهکێشا ئهچا راێ. چون ئهساسو ناسیونالیستی کوردی زوانهن و ئینسانی هۆرامیچ زوانهکهش زوانێوه جیان و کوردی نیهن. ئهگهر فهرزیچ بکهرمێ زوانهکهشا ههم خانهوادێنێ پسهو ئهمری واقێعی تا ئیسه ناسیونالیسمی کوردی زوانی هۆرامی بهلاشوه یهک پوش ئهرزشش نهبیهن. دووهم: ئهگهر ئینسان نهبو به نوکهرو کهسێوتهری و وێش به جیا و تاق بزانو مهشیو وێش به عێنوانو دیاردهیوه وێپا ئهژناسه بکهرو. هۆرامی زوانیوه که نهتاوۆ راو ناسیونالیسمی کوردی قهبوڵ بکهرو دوێ رای ههنێ وهرو دهمیشهنه: یا مهشیو بهینه و تاریخ و ویهردهو وێش بوانۆوه و پهی وێش دهسکهرو به ههرمانکهردهی سهرو بنجهو وێشهوه، بنێ بنیوره، بنهرهتو کێبیهیی ئهدهبی و فهرههنگیه وێپا و سهربهوێ وهش بکهرو و یا بلونهو ویر و باوریهتهر که ئادش به عێنوانو ئینسانێوی تهمام و کهماڵ قهبوڵ بو هورچنو. خو نهتیجه فره روشنهن. سازنای، فونداسیون وهشکهردهی بهرپاکهردهی و ئهرهنیای کێبیهیه زوانی و فهرههنگی فره به سادهگی نیهن و وهڵینا واتهن: "گاوی نێرش گهرهکهن و پیایێ کونهکار". هۆرامی زوانهکا وهرو ئانهیه یا شهرایهتو مهلانه و مهگنانه دلێ دهریای بێ بنهو ههستی و غهرقو خیاڵا بانێ. ئهڵبهت فرهیچشا ئینسانهایه به ئاوهز و بههوشێنێ و گیره مهبناو لوایشا و کردهوهیشا جورێوتهر بو. وهختێو تو جه حاڵهتو نهزهرێنه باوهرت به ویرچهمه یا ئارمانێو ههن که ماچو گرد ئینسانێنمێ و توفیرما نیهن ئاوهخته فرێو جه مهسهلهکا و گرفتهکا جورێوتهر ئهژناسه کریا و زوان و فهرههنگ مهسهلێوه بنهرهتیه نیهنه. جا جه دنیاو عهمهلینه ئی راوینانه و ئی ئارمانانه چهنی متاوا وێشا بهرا راوه ئانه باسێوتهرهن. ئینسانێوه که نمهتاوۆ یا
نمهزانو و یا نمازا جه حاڵهتی عهمهلینه لاقورێوه عهینیه هورگێرو پهی زوان، فهرههنگ و جامێعهکهیش به وێلکنای به ئارمانێوه ئازادیواز و بهرابهریوازهوه ئادیچ تهنیا جه زێهنهنه و سهرو کاغهزیوه، وێش به ئازاد و نهجات دریا منیوره. ئهڵبهت نهجات دریایه زێهنی و نه ههقهتی. چون پسهو مارکس ماچو: "ئازادی کردهوهیه عهمهلین نه زێهنی و ئینسان به عهمهڵ متاوۆ وێش ئازاد بکهرو نه به زێهن و خیاڵ". ئی کهسانه تا زهمانێو ههنێ دلێ دنیاو خیاڵانه ئازادێنێ بهڵام به مهحزو ئانهیه پا منیاره سهرو زهمینی وینانه که ئا چێوه که ئهیشا وهشبینانه تهسهورشا کهردهن ئاسمان و زهمین فهرقشا ههن پێوهره. جه واقێعهنه فرهی چی کهسانه بهرمهشا جه وێشا، جه زوان و فهرههنگو وێشا، چا هورزگاو نیشتگایه که بار ئاماینی و تهحقیرشا وێنان و زهجرێشا کێشاینێ. چون نمهتاوا واقێعی و ههقهتی مدرا جه وهرانوهرو ئا ئاژه نائینسانیهیوه ملانه و ئارمانێوه گێرانهوهر که به خیاڵ ئا گرفتانه چارهسهر بکهرو. یهک کهلام ئینسانی هۆرامی زوان چون نمهتاوۆ بو به ناسیونالیستی کورد، پسه ئهمری واقێعیچ داراو فهرههنگیه وێپا و موستهقێلی نیهن و ئهرهنیاو ئی بنهرهتیچه سهبر، تاقهت، ئێشق، ئیسار، لێره و شهرایهتش گهرهکهن. وهرو ئانهیه ملونهو مهچهسپیهو به ئارمانێوه ئانهیشانه نهبیهن تا وێپا بماناوه و یا ئهگهر برێو شهرایهتێچشا بیێنێ پهیشا موهێم نهبیهن و یا ئهولهویهتیش نهبیهن پهیشا، گورج لواینێ چهسپیاینێ به مهرام و ویرچهمهیوه که ئاواتهکهش دلێ ئادینه وێنانوه. گێرام ئا مهرامه ههر جه خیاڵیچ نهترازیا بو و نهیاونوشا به سهر مهنزڵ. ئهندیشێ جههان وهتهنێ که ئێدعاو ئانهیشانه ههن نه زوان پهیشا موهێمهن و نه توفیر وزا بهینو ئینسانا، هاڵیگایه باشهن پهی قوتدای ئی جوره هۆرامیانه که لوایشا ههن بهڵام ئامایشا نیهن و که ئا مهسهلاشه و گرفتاشه پهی حهل بکهرو و جوابێوش بو پهیشا گیرام چارهسهریچشا تهنیا دلێ زێهن و خیاڵینه ئیمکانش بو!