نیشان دای گۆشێوی گولاله جه کتیبوو ههناسێو پهی پڕای / ئیبراهیم شهمس
شێعرۆ مۆمن نۆدشی شێعرێوه بنج و بهتانه دارهنه. بهباوهڕم ئا تایبهتمهندیێ که جه شێعرهشههنه گنا وهروو چهمی بڕێو یاگانه به ڕاسی وێنهشا نیا و متاوی واچی وێش بنهڕهت بڕوو ئاجۆره ڕهوتیهنه دلێ ئهدهبیاتی ههورامیانه .
شێعرێ لالۆ مۆمنی چوارچێوهی ڕهئالیستیشا ههن ئینه بیهن که خهڵکی دلێ کۆمهڵگایهنه شێعرهکاش به یاگێ کهنایهی به کار مارا .
دهوڵهمهن کهرۆ قسهی بێ سهمهر خهڵکی پنهش ماچۆ ئافهرین شکهر
ئهر گهذ کهرۆ قسهی فێردهوسی خهڵکی ماچاش پنه بخوا خاس مڕێسی
وهسیهتت کهروو بی پووڵی زهلام جه هیچ مهجلێسێ نهدرکنی کهلام
حهشاش چنه نمهکریۆ شاکاروو لالۆ مۆمن نۆدشی که به ڕاسی وێش تهنیا ڕهوتێوی ئهدهبی تازه ، ئهدهبیاتێوی جیاکار ، مۆدێڕن و زیننهن جه ئهدهبیاتوو ههورامانیهنه، داستانه شێعرێوه تهمسیلیهنه به نامێ ” ههرهکهوڵه ”ی .
چی داستانێنه ههرهکهوڵه نمادوو ئێنسانێوی مهینهتدار و بهذبهختیا ، ئێنسانێو که مشیۆم چهمێش قووجنۆ و دهمش قوت گێرۆ و گردوو ژیوایش بێگاری کهرۆ و بارکێش بۆ.
شاعێر چی شاکاره ئهدهبیهنه گنۆ دهمهتهقێ چنی ههرهکهوڵهی کهیۆ چا ههرانه ئێترگهرهکش نیا کۆڵ کێشۆ ! ههرهکهوڵهکه دهسوو گوزهرانی تاڵیشهوه حهیبهتیێ ڕهمان، گهرهکش نیا پێسه باقی ههرهکا بۆ.
بنهڕاو داستانهکێنه ههرهکهوڵه مهی پهی لاو شاعێری و ماچۆ ئامانا چاڕێوم کهری . شاعێر پهرسۆشهوچنه تۆ چهنی من مژناسی؟ ههر که پهناش به عهداڵهتی ئاردێنه مهیوه دهنگێ و شۆنهو ئهژناسنای وێشهره ماچۆ:
پهرسام ههرهکهو عهوده کێلانێ نیشانهش دانێ فره نهگێڵانێ
پهرسام چنه یانهو وهکێڵی کاما تا ئهوی واره ئاذ چهنیم ئاما
نهوتهبێ بارش ڕوو به لامهڕا جه من زیاتهر ئاذ دڵش پهڕا
لالۆ مۆمن پهی نیشان دای ئاژهو ناوهشوو کۆمهڵگاکهیش جه زوانی ههرهکهوڵهیوه باسوو ژیوای تاڵوو ههرهکهو عهودهکێلانیچ کهرۆ تا واچۆ دهرده هینهو کۆمهڵگایهنه نهک تاقانه کهسێوی . کۆمهڵگایێو که نق نمهکهرۆ و سهرهرهوسهن .
به ڕاسی داستانهشێعرهو ههرهکهوڵهی تابڵۆیوی نهقاشی وهش دۆختا و نهقاشێوی ئهنهیاوا و زانا به دهرذێ کێشتهن . داستانێوهی تهنزه که چننێ عاذهتێ و خذێ خرابێ کۆمهڵگای ئێنسانی کلکهنیشانێ کهرۆ. داستانێوه که وێش مذۆ گژێ زۆڵمی و زۆریهوره.
ههرهکهوڵه ژیر بیهنهو . باسوو حهقهکا وێش کهرۆ ، باسوو ئانهیه کهرۆ که ئێتر زۆڵموو کاکه فهرهجی مهپهسینۆ . پهوچی ژیوایش لاو ئاذیهوه مازۆ جیا و بهر مشۆ .
بهعهمرم یهوی نهذیێنێم به چهم شهوهر و یۆنجهم ئهمن نهنیان دهم
خۆراکم شهخهڵ یا تۆکڵه شۆتی بهشکهم گوزهرانم بۆ به قلهو جهوتی
چا داستانه شێعرێنه ههرهکهوڵه لاڵه و شفاش بهرۆ لاو لالۆ مۆمنی و ماچۆ کاکه فهرهج (نمادوو زۆڵمی) ههرمانێ زیاذێم پنه کهرۆ و مهپهرسۆمهو پهی ، واردهم مهذۆ و به تێڵا کوشۆم . منیچ یاغی بیهنا و ڕهمانا و ههرمانهش پهی نمهکهرۆ .
دیم لووشکهو ههری تهقهش دا بهرهی ئاماوه جواب جهنابوو ههرهی
واتش مۆمن گیـان پهنام ئاورذهن ئارۆ یهرێ ڕوێن هیچم نهوارذهن
لالۆ مۆمن پهرسۆشهو ونه :
واتم ئنێنه ههوڵهنی ئێننه بێ¬وێنی ئهمن مهژناسووت تۆ ههروو کێنی؟
ههرهکهوڵه جواب مذۆوه:
ههروو فهرهجی ههره کهوڵهنا ڕهمهی ڕهمانا پهوچی ههوڵهنا
شاعێر چا داستانێنه بهزهیش مهیوه ههرهکهوڵهیره و قسێ کهرۆ چنی کاکه فهرهجی که چی پاسه کهرۆ به ههرهکهوڵهی .
جه جوابهنه کاکه فهرهج ماچۆ :
ئهگهر ئاذ بێ دهنگ بارم پهی بارۆ بێ سهڕهسهڕ بۆ و هیچ دهنگ نهکهرۆ
شهرته بۆ منیچ خاس وهیش کهروونه سمێش تاشوونه و ناڵێش کهروونه
کاکه فهرهج نمهیش حهقوو ههرهکهیش دۆ ماچۆ ئهگهر خاستهر و زیاتهر بارم پهی کێشۆ و جه تاڵی و نامۆرادی وێش دهنگ نهکهرۆ منیچ وهیش کهروو ، سمێش تاشوو و ناڵێچش کهروو.
بنیاذم به ئهوه وانای ئی داستانه شێعرێ کۆمهڵگاو بهردهداری ڕوومیش مهیوه وهروو چهمیش که گرذ چێڤوو بهردهی هینوو ئاغهیشا تهنانهت گیانش و ههر لهحزێوه پنهش وهش بۆ گیانیچش مسانۆ .
به ڕاسی نیشان دای مهینهت و کوڵه مهرگی پا جۆره جه زوانوو ههریهوه ههرمانێوه ئهدهبیێ تازێنه که کرژ و کوڵ لوانه دلێ دڵوو خهڵکی و ئێننه حهزشا پنه کهرده که تهنانهت فرێشا دۆگهدۆگه وهرهشا کهرده.
جه داستانه شێعرهو «مام حاجی» ه نه شاعێر وهروو ئاورایی زارۆڵهکاش مهجبووری وێش وزۆ ئهو یانهو حاجی و وهروو وێشهره ماچۆ باوهر مهکهروو حاجی جوابم دۆ .
که چنی حاجی ژهنێ گنۆ قسێ، ئێتر گۆشگیر میاوۆنه که قسهکێ وهڵێش دڵوهشی وێش زیاتهر هیچیوتهرشا چنه نهبیهن!. لالؤ مؤمن مزانؤ حاجی ژهنی تؤخسهنه بهڵام وهروو ناچاری گنۆ تاریف دایش تا بازۆ بلۆ لاو حاجی،ئیجا شاکارش ئانهنه ئهوهڵ باسوو ناشیرینیش کهرۆ پهیما و دماوه پهی یاوای به تیکێو نانێ دروێ مذۆ چنیش که پێسهنی حۆریێ .
به دڵێوی پڕ دهرد به ناعهلاجی لوانێ تهقهم دا من یانهو حاجی
دیم حاجی ژهنی ئاما بهرهوه دهر ئهسڵا چهمێش نیهنێ سهرهوه
سا چ حاجی ژهن خوایا وێت مزانی ڕمووزنێوتهر چامنه به منش نهرمانی
مهچهکێ زروێ ئهجۆ وهنیهنه ههشه لاشـهوه مهڵا ژهنیهنه
لووتهش ههر ئهجؤ زهنگهنی لارا لچش مـاچینه خؤ سهر پاسارا
دذانش گاوهسن، سهرهش سهوهته تووشمهوه ئاما من ئی غهیبهته
قولش هۆرکهرذه بێ پاش پاور وا بێ مهیموون لاشهوه نهقاش کریا بێ
ئیجا به ژیریێوی تهمام باسوو تاریفه گۆترهیاو وێش لاو حاجی ژهنێوه کهرۆ تا ڕادهو پهک کهوتهی خاس بارۆ وهروو چهماو وهردهنگی و نیشانه دۆ که بهشهری تهنگ ونه ئاما وهروو نانێ دروێچ مذۆ ! تۆی وهردهنگ یهکهم جار دهس کهری خوهی بهڵام که ورذ بیهوه مذهی پێوهره:
واتم سلامهلهیک ئههلوو ئیمانی حۆریۆ بهههشتی و پهریۆ ئاسمانی
وهڵێنه یهکجار ئهوقات تاڵه بێ ئهجیاش ڕاس ماچوو فره وهشحاڵه بێ
حاجی ژهنیچ که تاریفێ چامنێ مژنهوۆ لاشهوه سهمهرهن و وێچش جه گرذ کهسی خاستهر مزانۆ که ئا تاریفێ مهوهرا پاذێ بهڵام ههر وهشش مهی و وهڵێنه که چهمێش نهبێنێ کابرای وینۆ ، ئیسه پا قسا نهرمه بۆ و مازۆ بلۆ لاو حاجی!.
بێ هیچ شکێوه لالۆ مۆمن نۆدشی یۆ چا شاعێرانه که جه دنیاو شێعرێ کلاسیکێ ههورامیهنه فرهو تهلبهننهکاش قرتنهینێ و بهشیویوی ژیرانه ڕهسمه باوهکێش گهرهشێل کهردێنێ ههڵبهت جه دلێگرهنه. ئاذ بهچهمیوی ڕاسوین واقێعهکێش دیێنێوه، باسش کهرذێنێ و نهتهرسانه ناڕاسیهکێش درکنهینێ. بهپاو ههر ئا فاکتا بیهنه که شێعرهش وهسێنهنه دلێ کۆمهڵگای و خهڵک جه ههر چینێو متاوا پهیوهننیشا چنی بینا.
جه دماینهو ئی ورذهباسیهنه ئاوات موازوو جه زووتهرین وهختهنه شێعرهکێ لالۆ مۆمنی کریا به کتیب و کهڵکی فرهتهرشا چنه هۆرگیریۆ.