دايرة المعارف هورامان

موقعیت جغرافیایی شهر پاوه

 پاوه شهری است از توابع هورامان لهون واقع در استان کرمانشاه در 123 کیلومتری شمال غربی شهر کرمانشاه و45 کیلومتری نوارمرزی ایران وعراق که ارتفاع آن از سطح دریا حدود 1600 متر است .پاوه از شمال به شهرستان مریوان، از جنوب به شهرستان جوانرود، ازمغرب به مرز ایران و عراق و از مشرق به استان كردستان محدود می‌گردد.

براساس تقسیمات کشوری در 1316ش ، پاوه از بخشهای شهرستان سنندج از استان پنجم بود. در 1337ش ، شهرستان پاوه به مرکزیت شهر پاوه تشکیل شد. این شهرستان مشتمل بر 6 بخش :1-مرکزی 2- جوانرود3- روانسر4-  نوسود5- باینگان 6- ازگله وباویسی بود.اما در چند مرحله سه بخش  جوانرود، روانسر وثلاث از پاوه جدا و بصورت شهرستان مستقل در آمدند واکنون این شهر مشتمل بر سه بخشِ مرکزی ، باینگان و نوسود، هفت دهستان و چهار شهر می باشد.

پاوه شهری است کوهپایه ای که در دامان کوهستان سر به فلک کشیده شاهو قرار گرفته وباغات بی نظیر آن شهر را کاملا در خودمحصور نموده وچنان زیبایی خاصی به آن بخشیده که از دور همچون بهشتی دیدگان هربیننده ای را به سوی خود جلب می نماید.

پاوه را شهر هزار ماسوله می نامند زیرا منازل مسکونی در این شهر به گونه ای ساخته شده اند که در بیشتر موارد پشت بام خانه ای حیاط خانه بالایی است.

 وجه تسمیه پاوه

1- پاوه در زبان هورامی به معنای ایستاده است. پاوه شهریست در بلندای هورامان  و قرار گرفته در دامنه کوه شاهو  که هزاران سال از قدمت آن می گذرد ودر برابر حوادث طبیعی و غیر طبیعی همانند دژی محکم ومقاوم  ایستاده  است. براستی این نام برزانده پاوه است.

3- پاوه از نام یکی از سرداران سپاه ایران در دوران یزدگرد سوم ساسانی به نام پاو گرفته شده است که به هنگام حمله اعراب مسلمان به ایران ، پاو از جانب یزدگرد ماموریت می یابد برای جلب حمایت کردها در برابر حمله اسلام به هورامان وشهرزور رفته هنگام ورود به پاوه مورد تکریم واحترام اهالی قرار می گیرد چند صباحی را در آنجا مانده آتشکده ای بر پا  وچند دژ از جمله قلای پاسگه و قلادزی را می سازد . مردم برای تجلیل از این سردار ایرانی نام قصبه ی خود را پاوه می گذارند.

5- درگذشته به پاوه فاوج می گفتند.فاوج معرب پاوه است.همانند ساوج که معرب ساوه است.

 آثار باستانی ومناطق دیدنی

 آثار باستانی و تاریخی این شهر عبارتنداز:

1- قلعه های پاسگه واقع در بین راه پاوه به دشه  .بقایای این قلعه باستانی بر روی تپه ای  در کنار جاده پاوه به دشه دیده می شود.

قلعه دژ  یا (قه لا دزی)متعلق به دورة ساسانی است که بر بلندای شهر پاوه ساخته شده وبقایای آن موجود است.

2- مسجد جامع پاوه که ظاهراً بر بقایای آتشکده ای از دوران ساسانی ساخته شده است و بنای آن را به عبدالله بن عمر فرزند عمربن خطاب نسبت می دهند.

3- آتشگاه که ویرانه های آتشکده ای زرتشتی بر بالای کوه آتشگاه در جنوب شهر پاوه است مقبره امامزاده سیدمحمود اصفهانی متعلق به دورة صفویه واقع در جاده سراب هولی .

پاوه وکلاَ هورامان چنان دارای طبیعت بکر وزیباییست که جای جای آن را می توان منطقه تفریحی قلمداد کرد مناطقی همچون تفرجگاههای سریاس و دالانی و نوه یجه ر وسیروان و کوسه هجیج وسلطان اسحاق که هر ساله هزاران نفر را از مناطق دیگر به این شهرستان می کشاند.

 واما واز مناطق دیدنی وتفریحی شهر پاوه می توان به مکانهای ذیل اشاره کرد:

1- ییلاق بسیار زیبای بیمیری 2- سراب هولی 3- جاده گردشگری 4- ییلاق سردره 5- پارک طبیعی کویمه کال 6- دره خانقاه وگلال

 نژاد  وزبان ومذهب

 ساکنین شهر پاوه کلاَ از نژاد کرد بوده وبه دوزبان هورامی وسورانی (جافی)تکلم می کنند. هورامی‌ زبانها از بومیان اصلی شهر وهمچنین مهاجرین جنگ بوده که از روستاهای هورامی زبان مرزنشین بر اثر جنگ  به پاوه مهاجرت کرده وسکنا گزیده اند و جافها عموماً در روستاهای اطراف شهر پاوه زندگی می‌کنند که در سالهای اخیر تعداد زیادی از آنها به شهر پاوه مهاجرت کرده‌اند. شهر پاوه هم اکنون در اثر توسعه شهری به روستاهای اطراف خود شامل دوریسان، چورژی، نسمه، بندره و نوریاب متصل شده‌است. اگرچه روستاهای نامبرده به صورت رسمی در محدوده شهرداری پاوه قرار ندارند.

در مورد مذهب باید گفته شود 100% ساکنین بومی شهر پاوه وروستاهای آن سنی وپیرو مذهب امام شافعی می باشند. تعدادی نیز اهل تشیع در پاوه ساکن هستند که این افراد عموماَ کارمندادارات وغیر بومی می باشند.

مساجد:

1- مسجد جامع واقع در خیابان سراب هولی

2- مسجد اما شافعی واقع در جنب مسجد جامع سرده

3- مسجد بلال واقع در خیابان سراب هولی

4- مسجد خضر زنده  واقع در خیابان سراب هولی

5- مسجد میرعمر واقع در دره باسام

6- مسجد حاج عثمان واقع در دره باسام

7- مسجد دخان واقع در دره باسام

8- مسجد حضرت عبدالله واقع در دره باسام

9- مسجد حضرت ابوبکر واقع در خیابان

10- مسجد حضرت علی واقع در خیابان آرامگاه (سرپیچ)

11- مسجد صلاح الدین ایوبی واقع در شهرک فرهنگیان

12- مسجد مرحوم فرج دلیری واقع در شهرک ظفر

13- مسجد قبا واقع در برق منطقه ای جنب هنرستان

14- مسجد باباخاص واقع در شهرک نهضت

15- مسجد انقلاب واقع در خیابان صلاح الدین ایوبی

16- مسجد شهداء واقع در خیابان مولوی جنب سپاه پاسداران

17- مسجد تکیه واقع در خیابان تکیه

18- مسجد سابقی میدان مولوی

19- مسجدالنبی واقع در خیابان 26 مرداد

20 - مسجد ترمینال واقع در ترمینال کرمانشاه

 تکایا :

در پاوه دو تکیه موجود می باشد: ا- تکیه مرحوم حاج شیخ نصرالدین خالصی که هم اکنون حاج شیخ طه خالصی به عنوان مرشد ورهبر طریقت قادری در پاوه به فعالیت مشغول است 2- تکیه وخانقاه نقشبندی که مرکز تجمع دراویش حضرت شیخ حسام الدین نقشبندی است

 ادارات : پاوه مرکز شهرستان است و کلیه ادارات دولتی در این شهر فعالیت دارند.

خیابانها :

1-     خیابان 26مرداد: این خیابان از ترمینال کرمانشاه شروع تا میدان مولوی امتداد دارد.

2-     خیابان مولوی :  از میدان مولوی شروع وبه میدان شهداء(فلکه فرمانداری) منهی می شود.

3-     خیابان مرکزی –سراب هولی کمربندی گردشگری –آرامگاه امام غزالی امام خمینی  رسالت تکیه 

4-     پاوه یک شهر طولیست. طول شهر پاوه که از دوریسان تا نوریاب امتداد دارد حدود 10 کیلومتر است .پاوه کلا سه خیابان اصلی وچندین خیابان فرعی دارد. خیابانی که از ترمینال کرمانشاه به سمت شهر امتداد می یابد در جنب بیمارستان به دو شاخه تقسیم می شود شاخه ای به نام خیابان 26 مرداد تا میدان مولوی وسپس با نام خیابان مولوی به  فلکه فرمانداری (میدان شهداء) منتهی می شود. که البته در آنجا نیز انشعاباتی یافته وبه خیابانهای صلاح الدین ایوبی ، امام غزالی ، مرکزی وآرامگاه

((دستنوشته های شمس))

*****

پاوه در گذشته نه محله داشته که ساکنان اصلی شهر در این قسمت ها ساکن بوده اند و عبارتند از: "میرائاوا"، "شه خه لیان"،  "سه ردی"، "قدیم شار"، "ئاسنگران"، "پشته"، "قلاخوان"، "فیض ئاوا"، "سواره یا زواره".

 از لحاظ تغذیه باید از غذاهایی نام برد که مخصوص پاوه و هورامان اند؛ "دوینه"، "کلانه"، "شه له مینه"، "خورشت هلو" ، "خورشت خرال" و ... . شیرینی های محلی مثل "نیمه فیسی"، " نوخورجانه" ( کلوچه )، "گیته مژگیه"، "شیلکینه"، "شکر له‌می"، "په شیه" و ... . محصولات باغی هم غالباً عبارتند از: گردو، گلابی، توت، انجیر، سیب، انار، بادام، انگور و ... . از جمله گل های وحشی منطقه می توان به: " سوره هراله"، " چنور"، " بوژانه "، " ورکه‌مر"، " شب بو"، " گل سوسن"، " برزه‌لنگ " اشاره کرد. گیاهان وحشی که برای طب و یا به صورت خوراک از آنان استفاده می شود عبارتند از: "ریواس"، " سوره بنه"، " کنی‌وال"، " گزنه"، " گل گاو زبان"، " به‌ره‌زا"، " پیچک " ، و .... . درخت ها و درخت چه های خودرو جنگل های پاوه: : گلابی، بلوط، ون، تمشک و ... . صنایع دستی این منطقه هم عبارتند از: گیوه دوزی، کلاه دوزی، چوخا بافی، موج بافی، سجاده بافی و ... .

*******

مردم پاوه در گذشته باغدار و دامدار بوده اند. این دو حرفه امروزه از رونق خود افتاده اند و بخصوص قانون ارث تاثیر بسیاری در قطعه قطعه شدن باغ های شهر دارد. امروزه مردم پاوه بیشتر یا مغازه دارند و یا در ادارات دولتی و شرکت ها فعالیت می کنند. اگر از بعد صنعت جهانگردی که می رود تا رتبه نخست را در انواع تجارت جهانی به خود اختصاص دهد، به پاوه نگاه کنیم و آن را به دو جاذبه صنعت جهانگردی تقسیم کنیم، پاوه این موقعیت ها را دارد:

*جاذبه های فرهنگی

1.  آثار و ابنیه تاریخی:

· معماری و سکونت گاه های انسانی: خود شهر که بافت پلکانی دارد

· آرامگاه ها و مقبره ها: مانند آرامگاه "سید محمد اصفهانی "

· اماکن متبرکه و مقدس: مانند مسجد "حضرت عبدالله"، مسجد "خضر زنده"

· موزه ها: موزه مردم شناسی فرهنگی

· مکان های تاریخی: مانند مجسمه پیر میردوک که البته بر اثر فعالیت سودجویان این مجسمه تخریب شده و تنها مکان این مجسمه تاریخی، با نام پیر میردوک باقی مانده است.

2. مراسم سنتی اجتماعی- مراسم مذهبی

· مراسم مذهبی مانند مراسم عرفانی و ذکر که در تکیه و خانقاه برگزار می شوند. مراسم سنت های اجتماعی مانند تولد نوزاد، عروسی، عزاداری و ... بخصوص در روستاهای اطراف پاوه این مراسم به خوبی حفظ شده اند.

3.  شیوه های زندگی اجتماعی:

· کوچ نشینی، روستا نشینی، شهر نشینی که شکل خاص خود را منطقه دارد و بسیار دیدنی می باشد.

4. شیوه های معیشت:

·  صنعت: که البته در منطقه و شهر ما رونق بسیاری ندارد.

·  کشاورزی: صید مانند شیلات که نو پا می باشد.

               شکار: مانند شکار کبک و بز کوهی که روش منحصر به فردی در پاوه و هورامان دارد.

               صنایع دستی: "چه خورانک مه ره ز"، "کلاش"، "شال"، "فره نجی"، "هه لاوه"4 و ... .

               کشاورزی: که در پاوه بیشتر باغداری است.

· دامداری: که سابقه طولانی دارد و البته امروزه دامداری در پاوه رونق چندانی ندارد.

* جاذبه های طبیعی

1.کوهستان ها: مانند "شاهو"، "آتشگاه"، "کریسان"، " سیمله"  و ...

2. چشمه ها و آبشارها: مانند "ئورینج" های "ویمیر"، "هانه برالو"، "هانه ساو" و برای آبشار می توان از "شلماو" نام برد.                         

3. یخچال های طبیعی: مانند "پیازدول" ، "میشیاو"

4. جنگل ها: سراسر پاوه و هه ورامان پوشیده از جنگل های طبیعی با درخت هایی است که ارتباط نزدیکی با نوع تغذیه شهر و منطقه دارند. مانند " مرخیل" و ... .